નવી દિલ્હી, તા. 18 જૂન 2026: દેશભરમાં ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે લોકો ચોમાસાની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે, પરંતુ હવામાન વિભાગના તાજેતરના અહેવાલોએ ચિંતા વધારી દીધી છે. કેરળમાં ધમાકેદાર એન્ટ્રી કર્યા બાદ ચોમાસું મહારાષ્ટ્ર અને બિહાર સુધી પહોંચતાની સાથે જ જાણે અટકી ગયું છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે, આ વિલંબ પાછળ માત્ર કુખ્યાત 'અલ-નિનો' જ નહીં, પરંતુ એકસાથે પાંચ પ્રતિકૂળ પરિબળો જવાબદાર છે, જેણે ચોમાસાની ગતિને સંપૂર્ણપણે રુંધી નાખી છે.
ચોમાસાને રોકનારા પાંચ વિલન કોણ?
નિષ્ણાતોના મતે, આ વખતે પાંચ મુખ્ય કારણો ચોમાસાના આગળ વધવામાં અવરોધ ઉભો કરી રહ્યા છે:
1.    અલ-નિનો: પેસિફિક મહાસાગરમાં તાપમાનમાં ફેરફારને કારણે બનતી આ ઘટના હવામાન ચક્રને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કરે છે.
2.    પેસિફિક વિક્ષેપ: પેસિફિક મહાસાગર પર ઉદ્ભવતા ચક્રવાતી તોફાનો અને ડિપ્રેશન પણ ચોમાસાને નબળું પાડી રહ્યા છે.
3.    પશ્ચિમી વિક્ષેપ (Western Disturbance): ભૂમધ્ય સમુદ્રમાંથી આવતા આ વિક્ષેપ ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત તરફથી સૂકા પવનો લાવે છે, જે ચોમાસુ વાદળોને વિખેરી નાખે છે.
4.    નબળું મેડન-જુલિયન ઓસિલેશન (MJO): હિંદ મહાસાગરમાં સક્રિય આ વાતાવરણીય સિસ્ટમ જ્યારે નબળી પડે ત્યારે વરસાદની સંભાવના ઘટી જાય છે.
5.    નબળું લો-પ્રેશર એરિયા: બંગાળની ખાડીમાં વરસાદ ખેંચી લાવતા નીચા દબાણના ક્ષેત્રો પૂરતી તાકાત પકડી શકતા નથી.
દિલ્હી માટે જુલાઈ સુધીની રાહ?
સામાન્ય રીતે 27 જૂન સુધીમાં દિલ્હી પહોંચતું ચોમાસું આ વખતે વિલંબિત થઈ શકે છે. હવામાન વિભાગના ડેટા મુજબ, 4 જૂનથી 18 જૂન દરમિયાન દેશમાં સામાન્ય કરતા 41 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. મધ્ય ભારતમાં તો સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે, જ્યાં 67 ટકા જેટલી વરસાદની ખાધ જોવા મળી છે. દેશમાં સરેરાશ 72.2 મીમી વરસાદ સામે માત્ર 42.6 મીમી વરસાદ જ પડ્યો છે.
ખેડૂતોની નજર આકાશ પર
વરસાદના આ વિરામથી ખાસ કરીને ચોખાના પાક માટે મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. જો આગામી દિવસોમાં બંગાળની ખાડીમાં નીચા દબાણનું નવું ક્ષેત્ર સર્જાશે, તો જ પૂર્વીય પવનો અરબી સમુદ્રમાંથી ભેજ ખેંચીને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત તરફ વધશે. જોકે, હાલની સ્થિતિ જોતા ચોમાસું જુલાઈના પહેલા સપ્તાહમાં જ દેશના આંતરિક ભાગોમાં પહોંચે તેવી શક્યતા છે.
હવે સૌની નજર હવામાન વિભાગના આગામી અપડેટ્સ પર છે, કારણ કે લાંબા સમય સુધી ખેંચાતું આ 'ચોમાસુ વિરામ' ખેતી અને પાણીની જરૂરિયાતો માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.