તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
શું જનરલ-ઝેડ ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી લડશે? તૈયારીઓ શરૂ
જો વય ઘટાડવામાં આવે તો ૨૦૨૯માં શું બદલાવ આવશે? તેલંગાણા સરકાર શું કહી રહી છે?
NEET પેપર લીક અંગે દિલ્હીના જંતર-મંતર પર યુવા પેઢી, અથવા જનરલ-ઝેડ દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રદર્શન પછી, તેમની ચર્ચા દેશભરમાં થઈ રહી છે. આ વિરોધ એક અલગ પ્રકારના હતા. કોકરોચ જનતા પાર્ટીના નેતૃત્વમાં આંદોલનકારી યુવાનોની માંગ પર કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપ્યું. જોકે, આ આંદોલનની ભાષા અને શિષ્ટાચાર અંગે પણ એક નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ દરમિયાન, સમાજના એક વર્ગે રાષ્ટ્ર નિર્માણ અને સમાજમાં જનરલ-જીની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ હોવાની હિમાયત શરૂ કરી છે. આ સંદર્ભમાં, તેલંગાણા સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે ચૂંટણી લડવાની ઉંમર ઘટાડીને ૨૧ વર્ષ કરવી જોઈએ. જો આવું થાય, તો ઘણા જનરલ-જી યુવાનો ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી લડવા માટે લાયક બનશે. હાલમાં ૧૮ વર્ષના આ જનરલ-જી ૨૦૨૯ સુધીમાં ૨૧ વર્ષના થઈ જશે. જોકે, આ માત્ર એક પ્રસ્તાવ છે. આ માટે કેન્દ્ર સરકારે ઘણા કાનૂની અને બંધારણીય પગલાં લેવાની જરૂર પડશે. જોકે, આ ચર્ચા હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે શરૂ થઈ ગઈ છે.
તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રી એ. રેવંત રેડ્ડીએ જાહેરાત કરી છે કે ઓગસ્ટમાં રાજ્ય વિધાનસભા અને વિધાનસભા પરિષદનું સંયુક્ત વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવશે. લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે કેન્દ્ર સરકારને લઘુત્તમ ઉંમર ૨૫ થી ઘટાડીને ૨૧ વર્ષ કરવાની માંગ કરતો ઠરાવ પસાર કરવામાં આવશે. વધુમાં, રાજ્યસભા અને વિધાન પરિષદની ચૂંટણી માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદા ૩૦ થી ઘટાડીને ૨૫ વર્ષ કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવશે. પ્રસ્તાવ પસાર થયા પછી, તેને કેન્દ્ર સરકારને મોકલવામાં આવશે જેથી સંસદમાં જરૂરી કાયદો રજૂ કરી શકાય. રેવંત રેડ્ડી દલીલ કરે છે કે જંતર-મંતર પર જનરલ-જી આંદોલને દર્શાવ્યું છે કે દેશના યુવાનો માત્ર વિરોધ કરવા જ નહીં પરંતુ નીતિનિર્માણમાં પણ ભાગ લેવા માંગે છે.
ભારતમાં, મતદાન કરવા અને ચૂંટણી લડવા માટેની વયમર્યાદા અલગ છે.
મતદાર વયમર્યાદાઃ ૧૮ વર્ષ
લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદાઃ ૨૫ વર્ષ
રાજ્યસભા અને વિધાન પરિષદની ચૂંટણીઓઃ ૩૦ વર્ષ
રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદાઃ ૩૫ વર્ષ
ઉપરાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદાઃ ૩૫ વર્ષ
આનો અર્થ એ છે કે એક યુવાન વ્યક્તિ ૧૮ વર્ષની ઉંમરે મતદાન કરી શકે છે, પરંતુ સાંસદ કે ધારાસભ્ય બનવા માટે, તેમની ઉંમર ઓછામાં ઓછી ૨૫ વર્ષ હોવી જોઈએ.
આ પરિવર્તન ફક્ત રાજ્ય સરકારના પ્રસ્તાવથી પ્રાપ્ત થઈ શકતું નથી. ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ ૮૪ અને ૧૭૩ માં લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. તેથી, આમાં ફેરફાર કરવા માટે, સંસદે કાયદો પસાર કરવો પડશે. જો જરૂરી હોય તો, બંધારણીય સુધારો પણ જરૂરી બની શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે તેલંગાણા વિધાનસભા ઠરાવ પસાર કરી શકે છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય કેન્દ્ર સરકાર અને સંસદનો છે.
રેવંત રેડ્ડીએ આ માંગણીને ભૂતકાળના કોંગ્રેસના નિર્ણયો સાથે પણ જોડી. તેમણે કહ્યું કે ૧૯૮૮માં રાજીવ ગાંધી સરકારે ૬૧મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા મતદાનની ઉંમર ૨૧ થી ઘટાડીને ૧૮ કરી હતી. આનાથી લાખો યુવાનોને પહેલી વાર મતદાનનો અધિકાર મળ્યો. તેમણે એ પણ યાદ કરાવ્યું કે પીવી નરસિહ રાવ સરકાર દરમિયાન ઘણી સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં ચૂંટણી લડવાની ઉંમર ૨૫ થી ઘટાડીને ૨૧ કરવામાં આવી હતી. તેમનો દલીલ છે કે જ્યારે ૨૧-૨૨ વર્ષની ઉંમરના યુવાનો આઈએએસ અધિકારી, આઈપીએસ અધિકારી બની શકે છે, યુનિકોર્ન કંપનીઓ સ્થાપિત કરી શકે છે અને મોટા કોર્પોરેશનો ચલાવી શકે છે, ત્યારે તેમને સાંસદ કે ધારાસભ્ય બનવાની તક કેમ ન મળવી જોઈએ?
૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ ની વચ્ચે જન્મેલા લોકોને સામાન્ય રીતે જનરલ-ઝેડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પેઢી હવે કોલેજો, નોકરીઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ડિજિટલ દુનિયામાં સૌથી વધુ સક્રિય માનવામાં આવે છે. રેવંત રેડ્ડી દાવો કરે છે કે જનરલ-જી દેશની વસ્તીના આશરે ૩૦ ટકા છે, છતાં ૫૪૩ સભ્યોની લોકસભામાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ એક ટકાથી પણ ઓછું છે. પરિણામે, સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં તેમના મુદ્દાઓને પૂરતા પ્રમાણમાં સંબોધવામાં આવતા નથી. તેમનું માનવું છે કે જો યુવાનોને નીતિનિર્માણમાં સીધી રીતે સામેલ કરવા હોય, તો તેમને વહેલા ચૂંટણી લડવાની તક આપવી જોઈએ.
જો કેન્દ્ર સરકાર આ દરખાસ્ત સ્વીકારે અને સંસદ સમયસર કાયદો ઘડે, તો ૨૧ થી ૨૪ વર્ષની વયના મોટી સંખ્યામાં યુવા ઉમેદવારો ૨૦૨૯ ની લોકસભા ચૂંટણી લડી શકશે. આનાથી રાજકીય પક્ષો પર યુવા ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતારવાનું દબાણ વધી શકે છે. પહેલીવાર, સંસદ મોટી સંખ્યામાં સાંસદોને જોઈ શકે છે જેઓ ડિજિટલ યુગમાં મોટા થયા છે અને રોજગાર, શિક્ષણ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને સોશિયલ મીડિયા જેવા મુદ્દાઓને અલગ દ્રષ્ટિકોણથી સંબોધિત કરે છે.
આ દરખાસ્ત પર ચર્ચા થવાની ખાતરી છે. સમર્થકો દલીલ કરે છે કે આજના ૨૧ વર્ષના યુવાનો પહેલા કરતાં વધુ શિક્ષિત, ટેકનિકલી સક્ષમ અને જાગૃત છે. તેથી, લોકશાહી સંસ્થાઓમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ થવું જોઈએ. વિરોધીઓ દલીલ કરી શકે છે કે સાંસદ અને ધારાસભ્યના પદ માટે માત્ર ઊર્જા જ નહીં, પણ અનુભવ અને રાજકીય સમજદારીની પણ જરૂર પડે છે. તેથી, વર્તમાન વય મર્યાદા યોગ્ય છે. તેલંગાણા સરકારે ચર્ચા શરૂ કરી છે, પરંતુ આ દરખાસ્ત કાયદો બનશે કે નહીં તે સંસદ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે. જો કેન્દ્ર સરકાર આ દિશામાં આગળ વધે છે, તો ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી ભારતીય લોકશાહીમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.(
(3:48 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
