ઢાકા :ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વર્ષ ૧૯૯૬માં થયેલી મહત્વપૂર્ણ ગંગા જળ વહેંચણી સંધિ આગામી ૧૨મી ડિસેમ્બરે સમાપ્ત થવા જઈ રહી છે અને તેને લંબાવવા માટેની સત્તાવાર વાટાઘાટો હજુ શરૂ થઈ નથી ત્યારે, જનતા દળ (યુનાઇટેડ) ના રાષ્ટ્રીય કાર્યકારી પ્રમુખ અને બિહારના પૂર્વ જળ સંસાધન મંત્રી સંજય કુમાર ઝા દ્વારા આ સંધિને રિન્યુ ન કરવા માટે ઉઠાવવામાં આવેલી પ્રબળ માંગને કારણે બાંગ્લાદેશી રાજકીય વર્તુળો અને વહીવટી તંત્રમાં ભારે હડકંપ તથા ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે. 'ડેઇલી સ્ટાર'ના અહેવાલ મુજબ, બિહાર હવે માત્ર ફરિયાદ કરનાર પક્ષ નથી રહ્યો પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેની ચિંતાઓને જાહેરમાં માન્યતા આપવામાં આવી હોવાથી બાંગ્લાદેશની ચિંતાઓ અનેકગણી વધી ગઈ છે.

ઘટનાની વિગતવાર માહિતી આપતા અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ૨૧ ઓગસ્ટના રોજ સંજય ઝાએ નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર તેમજ બિહારના મુખ્ય પ્રધાન અને નાયબ મુખ્ય પ્રધાન સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજીને બિહારનો પક્ષ કેન્દ્ર સમક્ષ મજબૂતાઈથી મૂક્યો હતો, જેના જવાબમાં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે એક સત્તાવાર પત્ર દ્વારા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંધિના નવીકરણ અંગેનો કોઈપણ આખરી નિર્ણય લેતા પહેલા બિહારની પીવાના પાણી અને ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતોને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપીને ગંભીરતાથી વિચારણા કરવામાં આવશે. બિહાર સરકારની મુખ્ય દલીલ એ છે કે ફરક્કા ખાતે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબદ્ધતા પૂરી કરવા માટે બિહારમાંથી વહેતી નદીનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ આખી પ્રક્રિયામાં બિહાર પાસે કોઈ બંધનકર્તા ભૂમિકા નથી.

આ વિવાદનું મૂળ કારણ સમજાવતા સંજય ઝા અને મુખ્ય પ્રધાન નીતિશ કુમારે અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે દુર્બળ ઋતુ દરમિયાન ફરક્કા ખાતે આશરે ૧,૫૦૦ ક્યુસેક પાણીના ગેરંટીકૃત પ્રવાહની જરૂરિયાત રહે છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશથી બક્સર થઈને બિહારને માંડ ૪૦૦ ક્યુસેક પાણી મળે છે, એટલે કે બિહારની પોતાની પાણીની જરૂરિયાતોનો આશરે ૭૩ ટકા જેટલો મોટો ભાગ બાંગ્લાદેશ તરફ જાય છે. વર્ષ ૨૦૧૬માં પણ નીતિશ કુમારે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો કે ગંગામાં વહેતું લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ પાણી બિહારની પોતાની સ્થાનિક નદીઓમાંથી આવે છે છતાં રાજ્યના પશ્ચિમી હિસ્સામાં પાણીની પૂરતી ઉપલબ્ધતા રહેતી નથી, જેને કારણે રાજ્યના વિકાસ અને નાગરિકોની જરૂરિયાતો પર ગંભીર અસર પડી રહી છે.

આગામી સમયમાં ડિસેમ્બર મહિનામાં આ સંધિની મુદત પૂરી થઈ રહી છે ત્યારે ભારત સરકાર દ્વારા બિહારના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાનારા નિર્ણયો પર આખી દુનિયાની અને ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશી સરકારની મીટ માંડયેલી છે, કારણ કે જો કેન્દ્ર સરકાર બિહારની માંગણીઓને સ્વીકારીને કરારમાં કોઈ મોટા ફેરફારો કરશે તો બાંગ્લાદેશના પાણીના હિસ્સા પર સીધી અસર પડી શકે છે. પડોશી દેશ સાથેના આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને પોતાના જ રાજ્યની જનતાની જળ જરૂરિયાતો વચ્ચે સંતુલન સાધવું ભારત સરકાર માટે આગામી દિવસોમાં એક મોટો અને કઠિન પડકાર સાબિત થશે.