કોલકાતા, તા.15: ભારતના સૌથી મોટા અને લોકપ્રિય તહેવારોમાં સ્થાન ધરાવતા દુર્ગા પૂજા મહાઉત્સવની ભવ્ય તૈયારીઓ હાલ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. આ પાંચ દિવસીય પાવન પર્વ દરમિયાન દેવી દુર્ગાના અલગ-અલગ સ્વરૂપોની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે, જે અંધકાર પર પ્રકાશ અને અન્યાય પર ન્યાયની જીતનું પ્રતીક છે. આગામી 16 ઓક્ટોબરથી શરૂ થનારા આ મહોત્સવનો પૂર્ણાહુતિ અવસર એટલે કે વિજયાદશમીનો દિવસ અત્યંત ભાવનાત્મક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે આ દિવસે મૂર્તિ વિસર્જન અગાઉ પ્રખ્યાત 'સિંદૂર ખેલા'ની અદભુત વિધિ કરવામાં આવે છે.

'સિંદૂર ખેલા' એ દુર્ગા પૂજાની સૌથી આકર્ષક અને ભાવુક કરી દેતી પરંપરાઓમાંની એક છે. આ વિધિનો શાબ્દિક અર્થ 'સિંદૂરની રમત' થાય છે, જેમાં પરિણીત સ્ત્રીઓ સૌપ્રથમ દેવી દુર્ગાને સિંદૂર અર્પણ કરે છે અને ત્યારબાદ એકબીજાના ચહેરા પર સિંદૂર લગાવીને સુખ-સમૃદ્ધિની કામના કરે છે. દ્રિક પંચાંગ અનુસાર, આ વર્ષે દશમી તિથિ 20 ઓક્ટોબરના રોજ સાંજે 04:20 વાગ્યે શરૂ થશે અને 21 ઓક્ટોબરના રોજ સાંજે 05:41 વાગ્યે સમાપ્ત થશે, જેથી સિંદૂર ખેલાની મુખ્ય વિધિ 21 ઓક્ટોબરના રોજ મનાવવામાં આવશે.

આ પવિત્ર વિધિ પાછળ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓ જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે દેવી દુર્ગા નવરાત્રીના નવ દિવસ બાદ પોતાના માતૃગૃહ એટલે કે પૃથ્વી પરથી વિદાય થઈને પતિ શિવના ઘેર કૈલાશ પર્વત પર પાછા ફરે છે, ત્યારે પરિણીત સ્ત્રીઓ દેવીને સિંદૂર અને મીઠાઈઓ ચઢાવીને તેમની વિદાય કરે છે. આ વિધિ પાછળ એવી લોકમાન્યતા છે કે આમ કરવાથી દેવી તમામ સુહાગિન સ્ત્રીઓને અખંડ સૌભાગ્ય, પરિવારમાં સમૃદ્ધિ, પતિ માટે લાંબું આયુષ્ય અને સંતાનો માટે રક્ષણના આશીર્વાદ આપે છે.

સિંદૂર ખેલાની પૂજા વિધિ અત્યંત આકર્ષક અને પારંપરિક વાતાવરણમાં સંપન્ન થાય છે. આ અવસરે સ્ત્રીઓ પરંપરાગત લાલ કિનારીઓ ધરાવતી સફેદ સાડીઓ પહેરીને પંડાલોમાં એકત્રિત થાય છે. સૌપ્રથમ તેઓ માતા દુર્ગાના કપાળ અને ચરણોમાં સિંદૂર અર્પણ કરે છે અને ત્યારબાદ માતાને ભોગ તરીકે વિવિધ પ્રકારની મીઠાઈઓ ધરે છે. અંતે, તમામ સ્ત્રીઓ એકબીજાના સિંદૂર પૂરીને આનંદોત્સવ મનાવે છે, જે પરસ્પર પ્રેમ, ભાઈચારો અને સ્ત્રીઓની સામાજિક એકતાનું અદભુત દર્શન કરાવે છે.

આ તહેવાર માત્ર એક ધાર્મિક અનુષ્ઠાન પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય સંસ્કૃતિના ઊંડા મૂલ્યો અને સામાજિક સંવાદિતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. દુર્ગા પૂજાના પાંચ દિવસના આ ઉત્સવમાં ભક્તિ, ઉમંગ અને ઉત્સાહનો ત્રિવેણી સંગમ જોવા મળે છે. જ્યારે વિજયાદશમીના દિવસે ભીની આંખો સાથે 'મા આશૅ બહોરે' (હે માતા, આવતા વર્ષે વહેલાં આવજો) ના નારાઓ સાથે મૂર્તિ વિસર્જન માટે પ્રયાણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આ સિંદૂર ખેલાની યાદો ભક્તોના હૃદયમાં કાયમી સ્થાન બનાવી લે છે.