લંડન : વિશ્વ ફૂટબોલના બે સૌથી લોકપ્રિય અને દિગ્ગજ ખેલાડીઓ લિયોનેલ મેસ્સી (૩૯ વર્ષ) અને ક્રિસ્ટિયાનો રોનાલ્ડો (૪૧ વર્ષ) ની નિવૃત્તિને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચાઓ જોરશોરથી ચાલી રહી છે. ફિફા વર્લ્ડ કપ વિજેતા મેસ્સી અને પોર્ટુગલના સ્ટાર રોનાલ્ડોએ પોતાની ફિટનેસથી ઉંમરના તમામ સ્ટીરિયોટાઈપ્સને તોડી નાખ્યા છે, છતાં રમત જગતમાં એક મોટો પ્રશ્ન હંમેશા પૂછાય છે કે – આખરે ૪૦ વર્ષની ઉંમર વ્યાપસાયિક અને હાઈ-પ્રોફાઈલ સ્પોર્ટ્સમાં નિવૃત્તિનો અફર સીમાચિહ્ન કેમ બની જાય છે? શા માટે આધુનિક વિજ્ઞાન આટલું આગળ વધી ગયું હોવા છતાં ખેલાડીઓ ૪૦ નો આંકડો પાર કરતા જ નિવૃત્તિ લેવા મજબૂર બને છે? આ રહસ્ય પરથી ફરીદાબાદની પ્રખ્યાત અમૃતા હોસ્પિટલના સ્પોર્ટ્સ સર્જરી લીડ ડૉ. પ્રિયદર્શી અમિતે વિજ્ઞાનના આધારે પડદો ઉઠાવ્યો છે.
ડૉ. પ્રિયદર્શી અમિતના જણાવ્યા અનુસાર, ભદ્ર રમત (Elite Sports) એ વાસ્તવમાં માનવ શરીર પર ઉચ્ચ-પ્રદર્શનના લોડિંગનો એક લાંબો પ્રયોગ છે. ૨૦ વર્ષ સુધી સતત મેદાન પર વિસ્ફોટક હિલચાલ, સાથી ખેલાડીઓ સાથે અથડામણ, અવિરત દોડવું અને હાઈ-ઇન્ટેન્સિટી કૂદકા માર્યા પછી, શરીરના દરેક સાંધા અને પેશીઓ (Tissues) માં તે અદ્રશ્ય ઘસારાની એક જૈવિક યાદશક્તિ (Biological Memory) જમા થઈ જાય છે. મોટી ઉંમરના રમતવીરો માટે સૌથી મોટો પડકાર કોઈ એક મોટી કે ગંભીર ઈજા નથી હોતી, પરંતુ વર્ષો દરમિયાન સાંધા અને સ્નાયુઓમાં એકઠું થયેલું સૂક્ષ્મ નુકસાન (Micro-damage) છે, જે ૪૦ ની ઉંમરે પહોંચતા જ શરીર પર હાવી થઈ જાય છે.
આધુનિક સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ પણ વૃદ્ધત્વ સામે લાચાર:
આજે મેડિકલ સાયન્સે બાયોમિકેનિકલ વિશ્લેષણ, સ્લીપ ઓપ્ટિમાઇઝેશન, ડેટા-આધારિત વર્કલોડ મોનિટરિંગ અને એડવાન્સ પોષણ પદ્ધતિઓ દ્વારા ખેલાડીઓની કારકિર્દીને ૩૦ ના દાયકાના અંત સુધી લંબાવી દીધી છે. પરંતુ ડૉક્ટરોના મતે, આ પ્રગતિ ઉંમર વધવાની જૈવિક પ્રક્રિયા (Aging Process) ને કાયમ માટે રોકી શકતી નથી. સમય જતાં રજ્જૂ (Tendons) પોતાની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે, કાર્ટિલેજ આઘાત શોષવામાં અસમર્થ બને છે અને બે મેચો વચ્ચે શરીરને રિકવર થવામાં પહેલા કરતાં ઘણો વધારે સમય લાગે છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, વધતી ઉંમર સાથે મેસ્સી કે રોનાલ્ડો જેવા ખેલાડીઓની રમત પ્રત્યેની સમજ, કૌશલ્ય, વિઝન કે નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ક્યારેય ઓછી થતી નથી. એક અનુભવી ફૂટબોલર રમતને આજે પણ એટલી જ તેજસ્વી રીતે વાંચી શકે છે, પરંતુ તેમનું શરીર દર ૩-૪ દિવસે મેદાન પર સમાન શારીરિક આઉટપુટ આપવા માટે સાથ નથી આપતું. આથી જ સ્માર્ટ ખેલાડીઓ પોતાની શારીરિક શક્તિના બદલે અનુભવ, પોઝિશનિંગ અને ટેકનિકલ શ્રેષ્ઠતા પર વધુ આધાર રાખવા માંડે છે. ડૉ. અમિત ઉમેરે છે કે ૪૦ ની ઉંમરે નિવૃત્તિ એ મહત્વાકાંક્ષા કે ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ નથી, પરંતુ પોતાના શરીરની મર્યાદાઓની એક સુસંસ્કૃત સમજ છે. સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ ગમે તેટલું આગળ વધે, પણ સમય એક એવો પ્રતિસ્પર્ધી છે જેને દુનિયાનો કોઈ મહાન રમતવીર ક્યારેય હરાવી શકતો નથી.