નવી દિલ્હી: સોમવાર, ૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) દ્વારા સંસદ તરફ યોજાયેલી માર્ચ દરમિયાન થયેલી હિંસા અને ત્યારબાદ પોલીસ કાર્યવાહીમાં ૮૦થી વધુ પ્રદર્શનકારીઓ ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટનામાં લેડી હાર્ડિંજ મેડિકલ કોલેજ ખાતે સારવાર લઈ રહેલા ઓછામાં ઓછા એક આંદોલનકારીને પેલેટ ગન (Pellet Gun) થી ઈજા થઈ હોવાનું તબીબી સૂત્રો દ્વારા સામે આવતાં ભારે વિવાદ સર્જાયો છે. આ ઘટનાએ ભારતમાં ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે પેલેટ ગન તેમજ અન્ય 'બિન-ઘાતક શસ્ત્રો' (Non-lethal weapons) ના ઉપયોગ અને તેના કાનૂની માળખા સામે ફરી એકવાર ગંભીર પ્રશ્નાર્થો ઊભા કર્યા છે.

જોકે, દિલ્હી પોલીસે પેલેટ ગનના ઉપયોગના તમામ દાવાઓને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દેતા તેને "સંપૂર્ણપણે ખોટા અને ગેરમાર્ગે દોરનારા" ગણાવ્યા છે. પરંતુ, ઘટનાસ્થળે તૈનાત સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) ની વિશેષ શાખા 'રેપિડ એક્શન ફોર્સ' (RAF) સામે આ આરોપો મજબૂત બની રહ્યા છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતમાં 'બિન-ઘાતક' શસ્ત્ર તરીકે ઓળખાતી પેલેટ ગનનો ઉપયોગ અગાઉ પણ ભારે વિવાદસ્પદ રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૪ના ખેડૂત આંદોલન દરમિયાન પણ પેલેટ ગનના ઉપયોગ સામે વ્યાપક ટીકાઓ થઈ હતી. આ ઉપરાંત ૨૦૨૩માં મણિપુર હિંસા વખતે અને ૨૦૧૦થી કાશ્મીરમાં વિરોધ પ્રદર્શનોને ડામવા માટે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી અનેક લોકોએ પોતાની આંખો અને દૃષ્ટિ ગુમાવવી પડી હતી.

કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ, ભારતમાં ભીડને વિખેરવા માટે ન્યૂનતમ બળપ્રયોગ (Minimum force) નો સિદ્ધાંત અમલમાં છે. પરંતુ, જ્યારે પેલેટ ગન જેવા શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થાય છે ત્યારે તેનાથી થતી ગંભીર અને કાયમી ઈજાઓને કારણે માનવાધિકાર સંગઠનો તેના પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી રહ્યા છે. દિલ્હીની તાજેતરની ઘટના બાદ હવે આ અંગે કાનૂની અને રાજકીય સમીક્ષા વધુ ઝડપી બને તેવી શક્યતાઓ છે.