રાજકોટ : મૃત્યુ એ જીવનનું સૌથી મોટું રહસ્ય છે, પરંતુ વિજ્ઞાન હવે એ જાણવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ તેના અંતિમ દિવસોમાં હોય છે, ત્યારે તેનું મન તેને શું બતાવે છે? ઇટાલીના 'એઝિએન્ડા USL–IRCCS' ના સંશોધકોએ કરેલા એક તાજા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે મૃત્યુ પહેલાના દિવસોમાં દર્દીઓને જે સપના આવે છે, તેને 'જીવનના અંતના દ્રષ્ટિકોણો' (ELDVs) કહેવામાં આવે છે. આ સપનાઓ દર્દીને મૃત્યુની સ્વીકૃતિ અને આંતરિક શાંતિ તરફ દોરી જાય છે.
પ્રિયજનો સાથેનું પુનઃમિલન અને તેજસ્વી પ્રકાશ
સંશોધન મુજબ, મોટાભાગના દર્દીઓએ એવા સપના જોયા હતા જેમાં તેઓ તેમના મૃત પ્રિયજનોને મળતા હોય. એક કિસ્સામાં, એક મહિલા દર્દીએ તેના સ્વર્ગસ્થ પતિને સ્વપ્નમાં એમ કહેતા સાંભળ્યા હતા કે, "હું તમારી રાહ જોઈ રહ્યો છું." આ સિવાય તેજસ્વી પ્રકાશ, ખુલ્લા દરવાજા, સીડીઓ અને કિનારા પર દોડતો સફેદ ઘોડો જેવા શાંતિપ્રિય પ્રતીકો પણ સામાન્ય રીતે જોવા મળ્યા હતા. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આવા સપનાઓ મગજની એક 'કોપિંગ મિકેનિઝમ' છે, જે વ્યક્તિને મૃત્યુના ડરથી મુક્ત કરી દિલાસો આપે છે.
બધા જ સપના શાંતિદાયક નથી હોતા
જોકે, અભ્યાસમાં એવું પણ બહાર આવ્યું છે કે દરેક દર્દીને સારા સપના જ નથી આવતા. કેટલાક દર્દીઓએ અત્યંત ડરામણા અને ખલેલ પહોંચાડતા દ્રષ્ટિકોણો પણ અનુભવ્યા હતા. જેમ કે, કોઈ રાક્ષસ તેમને નીચે ખેંચી રહ્યો હોય અથવા અપૂર્ણ ઈચ્છાઓના ભયાનક રૂપો. મનોવૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આવા સપના જીવન છોડવાના ડર અથવા અધૂરી રહી ગયેલી ભાવનાત્મક જરૂરિયાતોનું પ્રતિબિંબ હોય છે.
શા માટે સપના વધુ આબેહૂબ બને છે?
સંશોધકોનું કહેવું છે કે ગંભીર બીમારી દરમિયાન તણાવ અને ઊંઘમાં પડતા વિક્ષેપોને કારણે મગજ વધુ સક્રિય બને છે, જેનાથી સપનાઓ વધુ સ્પષ્ટ અને યાદગાર બની જાય છે. ઘણીવાર દર્દીઓ મજાક ઉડાવવાના ડરથી આ અનુભવો કોઈને કહેતા નથી, પરંતુ સંશોધન ટીમના નેતા એલિસા રબ્બિટી કહે છે કે આ અનુભવો વિશે વાત કરવાથી દર્દીઓ પોતાની મનની વાતો મુક્તપણે વ્યક્ત કરી શકે છે.
NDEs અને જીવનના અંતિમ સપના વચ્ચેનું જોડાણ
રસપ્રદ વાત એ છે કે આ સપનાઓ 'નિયર ડેથ એક્સપિરિયન્સ' (NDEs) એટલે કે જેઓ મૃત્યુના મુખમાંથી પાછા આવ્યા છે તેમના અનુભવો સાથે ઘણા મળતા આવે છે. ટનલના અંતે દેખાતો પ્રકાશ કે ભૌમિતિક પેટર્ન જેવા દ્રશ્યો બંને કિસ્સામાં સમાન જોવા મળ્યા છે.
આ અભ્યાસ આપણને એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે કુદરતે કદાચ માનવ મગજમાં એક એવી વ્યવસ્થા ગોઠવી છે, જે જીવનની અંતિમ ક્ષણોમાં તેને એકલા નથી રહેવા દેતી અને તેને એક અલગ દુનિયાના સપના દ્વારા નવી યાત્રા માટે તૈયાર કરે છે.