શ્રીનગર: જમ્મુ કાશ્મીરમાં અખરોટની કાપણી અને લણણીની સિઝન શરૂ થતાં જ ગમખ્વાર ઘટનાઓ સામે આવી છે. રોજગારી મેળવવા માટે અખરોટના ઝાડ પર ચડતા મજૂરો માટે આ કામગીરી જીવલેણ સાબિત થઈ રહી છે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ઊંચા અને અત્યંત લપસણા અખરોટના ઝાડ પરથી નીચે પટકાવાના કારણે અત્યાર સુધીમાં ચાર જેટલા મજૂરોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે.

મૃતકોમાં કાઝીગુંડના દમજાન નિવાસી મોહમ્મદ મકબૂલ ભટનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ પોતાના પરિવારના એકમાત્ર કમાઉ સભ્ય હતા અને પોતાના પાછળ બે નાના બાળકોને નોંધારા છોડી ગયા છે. આ ઉપરાંત, ત્રાલના લારીબલના રહેવાસી ગુલામ મોહમ્મદ ગનાઈ પણ અખરોટ તોડતી વખતે ઝાડ પરથી ખાબકતા ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા અને શ્રીનગરની એસએમએચએસ હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન તેમણે દમ તોડ્યો હતો.

અન્ય એક હૃદયદ્રાવક ઘટનામાં, બારામુલ્લાના ઉરી જિલ્લાના પાવદાન ગામના ૩૫ વર્ષીય યુવાન આશિક હુસૈનનું પણ અખરોટ તોડતી વખતે ઝાડ પરથી પડી જવાથી મોત નીપજ્યું હતું. જ્યારે પુલવામા જિલ્લાના પુચલ ગામમાં પણ બે બાળકોના પિતા એવા હિલાલ અહેમદ મીર નામના શ્રમિકનું ઝાડ પરથી પટકાઈ જતાં ગંભીર ઈજાઓ પહોંચવાથી કરુણ મૃત્યુ થયું છે. આ સિલસિલાબદ્ધ ઘટનાઓએ સ્થાનિક શ્રમિકો અને તેમના પરિવારોમાં ભારે ભય અને શોકનો માહોલ ઉભો કર્યો છે. 

જમ્મુ કાશ્મીરમાં અખરોટ તોડવાની કામગીરી મજૂરો માટે મોતનો કૂવો સાબિત થઈ રહી છે. સુરક્ષાના કોઈ જ સાધનો વિના ઊંચા ઝાડ પર ચડતા શ્રમિકો સતત અકસ્માતનો ભોગ બની રહ્યા છે. વર્ષ ૨૦૨૫ ના એક ચોંકાવનારા અભ્યાસ મુજબ, કુપવાડા અને ગાંદરબલના ૧૫૦ મજૂરો અને ૯૫ હોસ્પિટલના કેસની તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ઝાડ પરથી પડવાને કારણે મજૂરોને કરોડરજ્જુ, માથા અને ફેફસામાં ગંભીર ઈજાઓ થાય છે. એસકેઆઈએમએસ સૌરા હોસ્પિટલના રેકોર્ડ મુજબ ૯૫ માંથી ૧૨ મજૂરોને તો મૃત હાલતમાં જ લવાયા હતા, જ્યારે ૧૩ મજૂરોએ ટૂંકી સારવારમાં દમ તોડ્યો હતો. ૧૮ થી ૩૫ વર્ષના આ યુવાનો ૭.૫ થી ૮.૫ કલાક સુધી લાંબી લાકડીઓ લઈને કામ કરે છે, પરંતુ હેલ્મેટ કે હાર્નેસ જેવી કોઈ સુરક્ષા હોતી નથી. વરસાદ અને લપસણી જમીન આ ખતરાને બમણો કરી દે છે.

બીજી તરફ, ખેડૂતો નાના કદના હાઈબ્રિડ અખરોટના ઝાડ (જુગલન) ના વાવેતર પર ભાર મૂકી રહ્યા છે જેથી મજૂરોને ઊંચે ચડવું ન પડે. જમ્મુ કાશ્મીરમાં ૯૫,૬૦૧ હેક્ટર વિસ્તારમાં અખરોટની ખેતી થાય છે, જેમાં અનંતનાગ (૧૬,૫૨૪ હેક્ટર), બડગામ (૧૪,૫૨૪ હેક્ટર) અને પુલવામા (૧૦,૯૧૮ હેક્ટર) મોખરે છે. જોકે, ચીન અને ચિલી જેવા દેશોમાંથી આવતા સસ્તા આયાતી અખરોટોએ સ્થાનિક બજારને મોટો ફટકો માર્યો છે. ફ્રૂટ એસોસિએશનના પ્રમુખ હાજી બહાદુર ખાનના જણાવ્યા મુજબ, અખરોટ પરનો પાંચ ટકા જીએસટી ખેડૂતોની કમર તોડી રહ્યો છે. સ્થાનિક બજારને બચાવવા માટે સરકાર સમક્ષ જીએસટી ઘટાડીને શૂન્ય ટકા કરવાની અને મજૂરો માટે સેફ્ટી કિટ તથા વીમાની સુવિધા ફરજિયાત કરવાની તાતી જરૂરિયાત છે. *