શ્રીહરિકોટા : ભારતના સ્પેસ સેક્ટર (અવકાશ ક્ષેત્ર) માં એક અભૂતપૂર્વ અને ઐતિહાસિક ક્રાંતિ થવા જઈ રહી છે. હૈદરાબાદ સ્થિત અગ્રણી સ્પેસ-ટેક કંપની 'સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ' (Skyroot Aerospace) દ્વારા દેશનું પ્રથમ ખાનગી રીતે વિકસિત ઓર્બિટલ રોકેટ 'વિક્રમ-૧' (Vikram-1) લોન્ચ કરવા માટે સંપૂર્ણપણે સજ્જ કરી દેવામાં આવ્યું છે. શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર ખાતે આ સાત માળ ઊંચા રોકેટનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું છે. હવામાનની સ્થિતિ અને અંતિમ નિયમનકારી મંજૂરીઓને આધિન, આ રોકેટના પ્રક્ષેપણ માટે ૧૨ જુલાઈથી ૪ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ સુધીની 'લોન્ચ વિન્ડો' નક્કી કરવામાં આવી છે.
ભારતના પ્રથમ સ્પેસ યુનિકોર્નનું મિશન 'આગમન'
૧.૧ બિલિયન યુએસ ડોલરથી વધુનું મૂલ્ય ધરાવતી સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ ભારતની પ્રથમ સ્પેસ-ટેકનોલોજી યુનિકોર્ન કંપની છે. આ પ્રથમ ઓર્બિટલ મિશનને સંસ્કૃત શબ્દ 'આગમન' નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની ખાનગી અવકાશ ક્ષમતાના આગમનનું પ્રતીક છે. ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા ગણાતા ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈના નામ પરથી આ રોકેટનું નામ 'વિક્રમ-૧' રાખવામાં આવ્યું છે. આ દેશનું સૌથી નાનું ઓર્બિટલ રોકેટ છે, જે નીચી પૃથ્વી ભ્રમણકક્ષામાં (LEO) ૩૫૦ કિલોગ્રામ સુધીના ઉપગ્રહોને સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
અદભુત ટેકનોલોજી: ૩D-પ્રિન્ટેડ એન્જિન અને કાર્બન કમ્પોઝિટ
વિક્રમ-૧ ની ડિઝાઇન ભારતીય ઇજનેરોના કૌશલ્યની સાબિતી છે. આ રોકેટનું માળખું 'ઓલ-કાર્બન કમ્પોઝિટ સ્ટ્રક્ચર' થી બનેલું છે, જે તેને અત્યંત હળવું અને અવકાશના પ્રચંડ દબાણ સામે મજબૂત રાખે છે. આ રોકેટની સૌથી મોટી વિશેષતા તેમાં વપરાયેલું ૩D-પ્રિન્ટેડ રોકેટ એન્જિન છે. આ આધુનિક ટેકનોલોજીના કારણે રોકેટ નિર્માણનો ખર્ચ અને સમય બંનેમાં મોટો ઘટાડો થયો છે. આ મિશન દરમિયાન રોકેટ પૃથ્વીથી આશરે ૪૫૦ કિમી ઉપર નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકોના ઉપગ્રહો પહોંચાડશે.
ઇસરોના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકોની કમાલ: સ્કાયરૂટ કંપનીની સ્થાપના ઇસરો (ISRO) ના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકો પવન કુમાર ચંદના અને નાગા ભરત ડાકા દ્વારા કરવામાં આવી છે. ચંદનાએ જણાવ્યું કે, "જે ક્ષણે વિક્રમ-૧ ઉડાન ભરશે, ભારતનો ખાનગી અવકાશ ઉદ્યોગ એક નવો ઇતિહાસ રચી દેશે. આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઇન-ફ્લાઇટ પર્ફોર્મન્સ ડેટા એકત્રિત કરવાનો છે, જે માત્ર જમીન પરના પરીક્ષણોથી મેળવવો અશક્ય છે."
વિક્રમ-એસ ની સફળતા બાદ મોટું કદમ
આ પહેલા ૧૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ સ્કાયરૂટ દ્વારા 'વિક્રમ-એસ' નામના સબઓર્બિટલ રોકેટનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે ભારતીય ધરતી પરથી અવકાશમાં જનારું પ્રથમ ખાનગી રોકેટ બન્યું હતું. તેનાથી ઉત્સાહિત થઈને હવે કંપની 'વિક્રમ-૧' દ્વારા સીધું ભ્રમણકક્ષા (ઓર્બિટ) માં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
કંપનીના સહ-સ્થાપક નાગા ભરત ડાકાએ આ પ્રોજેક્ટને સફળ બનાવવામાં ભારત સરકાર, ઇસરો અને ઇન-સ્પેસ (IN-SPACE) ના સહયોગ બદલ આભાર માન્યો હતો. આ મિશનની સફળતા વૈશ્વિક અવકાશ અર્થતંત્રમાં ભારતની ખાનગી કંપનીઓ માટે અબજો ડોલરના વાણિજ્યિક બજારના દ્વાર ખોલી નાખશે.