નવી દિલ્હી : પ્રાચીન ઇજિપ્તની મમીઓ હંમેશા આધુનિક વિજ્ઞાન માટે કુતૂહલનો વિષય રહી છે. તાજેતરમાં સેમેલવેઇસ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ અદ્યતન 3D ઇમેજિંગ અને CT સ્કેન (કમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ૨,૩૦૦ વર્ષ જૂના મમીફાઇડ અંગોનો અભ્યાસ કર્યો છે. આ અભ્યાસમાં એવા તથ્યો સામે આવ્યા છે જે અત્યાર સુધી ઇતિહાસના પાનાઓમાં દટાયેલા હતા. ખાસ વાત એ છે કે આ મમી ૧૯૧૬માં મળી આવી હતી, પરંતુ ૧૦૦ વર્ષ સુધી તે કૈરોના ઇજિપ્તીયન મ્યુઝિયમના સ્ટોરેજ રૂમમાં કોઈ પણ પ્રકારના સંશોધન વિના પડી રહી હતી.
પાટો ખોલ્યા વિના શરીરનું પોસ્ટમોર્ટમ
આધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી વૈજ્ઞાનિકોએ મમીના પાટો ખોલ્યા વિના જ તેના શરીરની અંદરના હાડકાં, ફ્રેક્ચર અને પ્રાચીન રોગોની તપાસ કરી છે. સ્કેનિંગમાં બે ખોપરી, બે નીચલા અંગો, એક હાથ અને એક પગની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જે શણના પાટોમાં ચુસ્તપણે લપેટાયેલા હતા. આ અવશેષો ઇતિહાસના ૪૦૧ થી ૨૫૯ બીસી (BC) સમયગાળાના હોવાનું માનવામાં આવે છે.
અંગૂઠાનું રહસ્ય અને ‘પક્ષી’ હોવાની ગેરસમજ
સંશોધન દરમિયાન સૌથી મોટો ખુલાસો એક પગના સ્કેનિંગમાં થયો હતો. અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ પગ કોઈ પક્ષીનો છે, પરંતુ હાઇ-રિઝોલ્યુશન ઇમેજિંગે સાબિત કર્યું કે તે માનવ પગ જ છે. સ્કેનમાં જોવા મળ્યું કે પગના અંગૂઠાનો એક ભાગ ખૂટે છે. સંશોધકો હજુ એ તપાસી રહ્યા છે કે આ નુકસાન વ્યક્તિના જીવતા હતા ત્યારે થયું હતું કે મમી બનાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન થયું હતું.
૨,૩૦૦ વર્ષ પહેલા પણ હતી હાડકાની બીમારી
આ મમીના હાડકાંના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે પ્રાચીન ઇજિપ્તવાસીઓ પણ આધુનિક સમયની બીમારીઓથી પીડાતા હતા. એક અંગના પરીક્ષણમાં ‘ઓસ્ટીયોપોરોસિસ’ (Osteoporosis) ના ચિહ્નો મળ્યા છે, જે હાડકાંને નબળા પાડે છે. આનાથી સાબિત થાય છે કે ૨,૩૦૦ વર્ષ પહેલા પણ લોકો ગતિશીલતાની ગંભીર સમસ્યાઓ અને હાડકાના રોગોનો સામનો કરતા હતા. આ ઉપરાંત, સ્કેનમાં એક યુવાન વ્યક્તિના ઓછા વિકસિત હાડકાં પણ મળી આવ્યા છે, જે તે સમયના આહાર અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ પર પ્રકાશ પાડે છે.
વિજ્ઞાન અને ઇતિહાસનો સંગમ
વૈજ્ઞાનિકો હવે એ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે સ્કેનમાં જોવા મળેલો હાથ કોઈ બાળકનો છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિનો. હાડકાની રચના અને વિકાસના સૂચકાંકોનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ સંશોધન પ્રાચીન સંરક્ષણ પદ્ધતિઓ એટલે કે મમીફિકેશનની એવી વિગતો આપે છે જે અત્યાર સુધી દુનિયા માટે અજાણ હતી.