​મુંબઈ / નવી દિલ્હી: ​વૈશ્વિક સ્તરે મધ્યપૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક અને રાજકીય સ્થિતિ અત્યંત વિસ્ફોટક અને નાજુક વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા પ્રત્યક્ષ સૈન્ય તણાવ તથા સંભવિત યુદ્ધની પરિસ્થિતિને કારણે વિશ્વભરના નાણાકીય બજારો અને શેરબજારોમાં ભારે અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના વહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી 'હોર્મુઝની સામુદ્રધુની' (Strait of Hormuz) ખાતે શિપિંગ સેવાઓ અને તેલની હેરફેર ખોરવાઈ જવાની આશંકાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેજીનો ભડકો કર્યો છે, જેની સીધી અને ગંભીર અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે.

​કચ્ચા તેલમાં ભડકો અને સપ્લાય ચેઈનનો ખતરો

​મધ્યપૂર્વમાં સર્જાયેલી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્ક ગણાતા બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) અને ડબ્લ્યુટીઆઈ (WTI) ની કિંમતોમાં તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એવો દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી સમગ્ર વિશ્વના કુલ કચ્ચા તેલનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. જો ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ બ્લોક કરવામાં આવે અથવા ત્યાં લશ્કરી કાર્યવાહી તીવ્ર બને તો તેલ પુરવઠાની સાંકળ (સપ્લાય ચેઈન) તૂટી જવાનો મોટો ભય ઊભો થયો છે. તેલના ભાવમાં આ અચાનક વધારાને કારણે વિશ્વભરમાં ફુગાવો (મોંઘવારી) ફરી વકરવાની અને સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા વ્યાજદરમાં ઘટાડો કરવાની પ્રક્રિયા ખોરવાઈ જવાની ચિંતા રોકાણકારોને સતાવી રહી છે.

​ભારતીય બજાર પર આકરી અસર અને વિદેશી ફંડ્સનું પલાયન

​ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ કચ્ચું તેલ આયાત કરે છે. પરિણામે, ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થતાં દેશની આયાત બિલ વધવાની, ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) પહોળી થવાની અને રૂપિયો નબળો પડવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs/FIIs) ભારતીય શેરબજારમાંથી મોટા પાયે વેચવાલી કરીને નાણાં પાછા ખેંચી રહ્યા છે. ફાઈનાન્શિયલ, ઓટોમોબાઈલ, પેઇન્ટ્સ અને એવિએશન જેવા કચ્ચા તેલ આધારિત ઉદ્યોગોના શેરોમાં સૌથી વધુ કડાકો બોલાઈ ગયો છે.

​બજારના પતન પાછળના મુખ્ય પરિબળો:

​૧. અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ: બંને દેશો વચ્ચે મધ્યપૂર્વમાં સર્જાયેલો લશ્કરી તણાવ અને યુદ્ધની વધી ગયેલી શક્યતા.

​૨. હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય પર સંકટ: દરિયાઈ તેલ માર્ગો અવરોધાવવાથી શિપિંગ નૂર દરો (Freight Rates) અને વીમા પ્રીમિયમમાં થયેલો મંગી ઉછાળો.

​૩. રૂપિયાનું ધોવાણ: અમેરિકી ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયામાં જોવા મળેલો નબળો પોઇન્ટ, જેનાથી આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી બની છે.

​૪. વૈશ્વિક સેન્ટિમેન્ટમાં ખરાબી: એશિયન, યુરોપિયન અને યુએસ સ્ટોક માર્કેટ્સમાં એકસાથે જોવા મળેલો કડાકો, જેના કારણે રોકાણકારો જોખમી સંપત્તિઓમાંથી સુરક્ષિત એસેટ્સ તરફ વળી રહ્યા છે.

​રોકાણકારો માટે નિષ્ણાતોની સલાહ

​બજારના આંકડાશાસ્ત્રીઓ અને આર્થિક વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, જ્યાં સુધી મધ્યપૂર્વની આ રાજકીય અને લશ્કરી અસ્થિરતા શાંત નહીં થાય અને હોર્મુઝ માર્ગે સામાન્ય ટ્રાફિક પુનઃસ્થાપિત નહીં થાય ત્યાં સુધી શેરબજારમાં આવી તીવ્ર વધ-ઘટ (Volatility) ચાલુ રહેશે. રોકાણકારોને અત્યારે ઉતાવળમાં મોટું રોકાણ કરવાને બદલે બજારની સ્થિતિ થાળે પડે ત્યાં સુધી 'રાહ જુઓ અને જુઓ' (Wait and Watch) ની નીતિ અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.