વોશિંગ્ટન, : પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કાયમી ધોરણે ખતમ કરવા માટે ઐતિહાસિક શાંતિ મંત્રણા શરૂ થઈ છે. જોકે, આ મંત્રણાની શરૂઆત સાથે જ એક મોટો વિવાદ છેડાયો છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા તેની $૬ બિલિયનની જપ્ત કરેલી સંપત્તિ મુક્ત કરવા સંમત થયું છે, પરંતુ અમેરિકાએ આ દાવાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢીને તેને પાયાવિહોણો ગણાવ્યો છે.
શું છે ઈરાનનો દાવો?
ઈરાની સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કતાર અને અન્ય વિદેશી બેંકોમાં પડેલી તેમની $૬ બિલિયનની રકમ મુક્ત કરવા માટે અમેરિકાએ હસ્તાક્ષર કર્યા છે. ઈરાન આને અમેરિકાની મંત્રણા પ્રત્યેની ‘ગંભીરતા’ તરીકે જોઈ રહ્યું છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ ફંડની મુક્તિ સીધી રીતે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર સાથે જોડાયેલી છે. જો સંપત્તિ મુક્ત થાય, તો ઈરાન દરિયાઈ માર્ગે વ્યાપારી જહાજોને સુરક્ષાની ખાતરી આપશે.
અમેરિકાનો વળતો પ્રહાર: ‘આ વાત તદ્દન ખોટી છે’
ઈરાનના આ દાવા બાદ વ્હાઇટ હાઉસના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. અમેરિકાએ જણાવ્યું હતું કે, "આ અહેવાલ સંપૂર્ણપણે ખોટો છે. હજુ તો બંને પક્ષો વચ્ચે ઔપચારિક બેઠક શરૂ પણ થઈ નથી, તે પહેલાં આવા કરારોની વાત કરવી હાસ્યાસ્પદ છે." અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કરી રહેલા ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સ અને અન્ય અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ છૂટછાટ આપતા પહેલા કડક શરતોનું પાલન થવું અનિવાર્ય છે.
પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અને હાઈ-પ્રોફાઈલ મંત્રણા
આ મંત્રણામાં પાકિસ્તાન મધ્યસ્થીની મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળમાં સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર જેવા મોટા નામો સામેલ છે, જ્યારે ઈરાન તરફથી સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગેર કાલીબાફ અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી ઈસ્લામાબાદ પહોંચ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધ બાદ આ પ્રથમ મોટી રાજકીય પહેલ છે.
શા માટે આ $૬ બિલિયન મહત્વના છે?
આ રકમ ૨૦૧૮થી દક્ષિણ કોરિયાની બેંકોમાં ફસાયેલી હતી, જે ૨૦૨૩માં એક કેદીઓની અદલાબદલીના સોદા હેઠળ કતાર ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી. જોકે, ઓક્ટોબર ૨૦૨૩માં ઈઝરાયેલ પર હમાસના હુમલા બાદ અમેરિકાએ આ રકમના વપરાશ પર ફરીથી રોક લગાવી દીધી હતી. હવે ઈરાન આ રકમને અનફ્રીઝ કરાવીને પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને રાહત આપવા માંગે છે, જ્યારે અમેરિકા આ મુદ્દાને મધ્ય-પૂર્વમાં કાયમી શાંતિ માટે ‘બાર્ગેનિંગ ચિપ’ તરીકે વાપરી રહ્યું છે.
આગામી થોડા દિવસો ઈસ્લામાબાદમાં ચાલનારી આ મંત્રણા વિશ્વની સુરક્ષા અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ માટે અત્યંત મહત્વની સાબિત થશે.