નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક સ્તરે બદલાતા રાજકીય સમીકરણો અને અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ અને વિઝા નિયમો પર લાદવામાં આવી રહેલા નિયંત્રણોના કારણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં અમેરિકા જવાનો ઉત્સાહ ઘટશે તેવું માનવામાં આવી રહ્યું હતું. પરંતુ વિદેશ અભ્યાસની સેવાઓ આપતા અગ્રણી પ્લેટફોર્મ્સના તાજેતરના આંકડા કંઈક જુદો જ ટ્રેન્ડ દર્શાવી રહ્યા છે. અમેરિકાની સામાન્ય કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ મેળવવા માંગતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ચોક્કસ ઘટાડો થયો છે, પરંતુ વિશ્વની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ગણાતી ‘આઇવી લીગ’ (Ivy League) અને ટોપ-૩૦ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં એડમિશન લેવા માંગતા તેજસ્વી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

અભ્યાસ વિદેશ પ્લેટફોર્મ ‘ક્રિમસન એજ્યુકેશન ઇન્ડિયા’ ના સીઈઓ અને પ્રાદેશિક નિયામક (મેના ક્ષેત્ર) કુનાલ મેહરાના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રીમિયમ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે અરજી કરનારા ભારતીયોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના શૈક્ષણિક સત્રમાં આઇવી લીગ અને સમકક્ષ કોલેજો માટે તેમની સંસ્થા દ્વારા ૧૭૫ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ અરજી કરી હતી, જે અગાઉના વર્ષે માત્ર ૧૩૦ હતી. એટલું જ નહીં, આગામી શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦gate૨૬-૨૭ ના એડમિશન સાયકલમાં આ આંકડો ૨૫૦ ને પાર કરી જાય તેવી મજબૂત સંભાવના છે. ચાલુ વર્ષે ક્રિમસન એજ્યુકેશનના માધ્યમથી રેકોર્ડબ્રેક ૧૫ વિદ્યાર્થીઓને સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અને ૪ વિદ્યાર્થીઓને પ્રતિષ્ઠિત હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં એડમિશન મળ્યું છે, જે ભારતના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આંકડો છે.

બીજી તરફ, કોમન એપ (Common App) ના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, અમેરિકામાં અંડરગ્રેજ્યુએટ અભ્યાસક્રમો માટે એકંદરે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓમાં વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન આશરે ૧૪ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ આંકડા પર ટિપ્પણી કરતા ‘રીચઆઇવી ડોટ કોમ’ (ReachIvy.com) ના સ્થાપક અને સીઈઓ વિભા કાગઝી જણાવે છે કે સામાન્ય કોલેજો પ્રત્યે ભલે આકર્ષણ ઘટ્યું હોય, પરંતુ આઇવી લીગ અને ટોપ ટાયર કોલેજોની વૈશ્વિક માંગ આજે પણ અત્યંત મજબૂત છે. ભારતના ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના અને પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓ ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ માટે કોઈ જ સમાધાન કરવા માંગતા નથી અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે પણ મોખરાની સંસ્થાઓને જ પસંદ કરી રહ્યા છે.

આ ટ્રેન્ડ અંગે વધુ વિગતો આપતા ‘કોલેજીફાય’ (Collegify) ના સ્થાપક આદર્શ ખંડેલવાલ જણાવે છે કે અમેરિકાની ટોચની ૨૦ યુનિવર્સિટીઓમાં અંડરગ્રેજ્યુએટ અને પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ બંને અભ્યાસક્રમો માટે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓમાં ૨૦ થી ૨૫ ટકાનો સાતત્યપૂર્ણ વધારો જોવા મળ્યો છે. જો કે, અરજીઓની સરખામણીમાં આ વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓનો સ્વીકૃતિ દર (Acceptance Rate) ઘણો ઘટી ગયો છે. ગત વર્ષે જ્યાં સ્વીકૃતિ દર ૪ ટકાની આસપાસ હતો, તે હવે ઘટીને માત્ર ૧ થી ૨ ટકા જ રહ્યો છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે સ્પર્ધા અત્યંત આકરી બની છે અને માત્ર અસાધારણ પ્રોફાઈલ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ જ આમાં સફળ થઈ રહ્યા છે. થોડા વર્ષો પહેલા ભારતીય પરિવારો અમેરિકાની કોઈપણ કોલેજમાં મોકલવા તૈયાર થઈ જતા હતા, પરંતુ હવે વાલીઓનો અભિગમ બદલાયો છે. હવે વાલીઓ સ્પષ્ટ કહે છે કે જો આઇવી લીગ કે ટોપ કોલેજમાં એડમિશન ન મળે, તો અમેરિકાના અન્ય વિકલ્પો વિચારવા જ નથી.

જો કે, આ ટ્રેન્ડની બીજી બાજુ પણ છે. વિદ્યાર્થીઓ હવે જોખમ ઘટાડવા માટે માત્ર જૂજ ટોચની સંસ્થાઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે અને મધ્યમ કક્ષાની સંસ્થાઓની પૂછપરછ છોડી રહ્યા છે. જેના કારણે ‘યુનિવર્સિટી લિવિંગ’ ના અહેવાલ મુજબ આઇવી લીગના અંડરગ્રેજ્યુએટ કોર્સ સંબંધિત સામાન્ય પૂછપરછમાં વાર્ષિક ૮ ટકાનો ઘટાડો પણ જોવા મળ્યો છે. એકંદરે, ટ્રમ્પ પ્રશાસનની કડક વિઝા નીતિઓની આશંકા વચ્ચે પણ ભારતનો ક્રીમી લેયર અને પ્રીમિયમ વિદ્યાર્થી વર્ગ અમેરિકાના શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ જગત તરફ આકર્ષિત રહે છે, જે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે બ્રાન્ડ વેલ્યુ ધરાવતી ડિગ્રીનું મહત્વ હજુ પણ અકબંધ છે.