મુંબઈ, તા.૨૧: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ ક્ષેત્રે એક નવો અને ઐતિહાસિક અધ્યાય શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે. હવે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ન હોય કે મોબાઇલ નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ જાય, તો પણ તમારું UPI પેમેન્ટ અટકશે નહીં! નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) એક નવી 'ઓફલાઇન UPI પેમેન્ટ' સિસ્ટમ પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે, જેની મદદથી યુઝર્સ ઇન્ટરનેટ વગર જ વેપારીઓના પોઇન્ટ-ઓફ-સેલ (PoS) ટર્મિનલ પર સ્માર્ટફોન ટેપ કરીને ચુકવણી કરી શકશે.

આ નવી સુવિધા નજીકની ક્ષેત્ર સંચાર એટલે કે NFC (Near Field Communication) ટેકનોલોજી પર કામ કરશે. ખાસ કરીને ફ્લાઇટ કેબિન, અંડરગ્રાઉન્ડ મેટ્રો સ્ટેશન અને દૂર-દૂરના પહાડી કે નેટવર્ક-વિહોણા વિસ્તારોને ધ્યાનમાં રાખીને આ સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. NPCI વર્ષ ૨૦૨૬ થી આ સુવિધા માટે PoS ટર્મિનલ્સને પ્રમાણિત કરવાનું શરૂ કરશે.

કેવી રીતે કામ કરશે આ 'ઓફલાઇન UPI' સિસ્ટમ?

આ સિસ્ટમ મૂળભૂત રીતે 'UPI Lite' ના આધારે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.

·         વોલેટ બેલેન્સ: ગ્રાહકોએ ઓનલાઇન હોય ત્યારે જ પોતાના UPI Lite વોલેટમાં અગાઉથી નાણાં લોડ કરી લેવાના રહેશે.

·         સિમ્પલ ટેપ-ટુ-પે: ખરીદી કરતી વખતે મોબાઇલનું ઇન્ટરનેટ બંધ હશે તો પણ પ્રમાણિત NFC PoS મશીન પર ફોન ટેપ કરતા જ નાણાં કપાઈ જશે. આ માટે કોઈ પિન (PIN) ની જરૂર પડશે નહીં.

·         પાછળથી વેરીફિકેશન: ટર્મિનલ ગ્રાહકના ટેપ ઓથોરાઇઝેશનને ઓફલાઇન સેવ કરી લેશે અને જેવું ટર્મિનલ ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાશે, બેંક સાથે પેમેન્ટ પ્રોસેસ પૂર્ણ થઈ જશે.

હાલની સિસ્ટમથી કેટલી અલગ?

જોકે NPCI એ આ પહેલા UPI Lite X લોન્ચ કર્યું હતું, પરંતુ નવી સિસ્ટમનો મુખ્ય તફાવત તેના સ્વીકૃતિ માળખામાં (Acceptance Infrastructure) છે. હવે વેપારી સ્ટીકરો કે QR કોડના બદલે પરંપરાગત કાર્ડ મશીનો (PoS ટર્મિનલ્સ) જ ઓફલાઇન પેમેન્ટ સ્વીકારી શકશે.

મહત્વનું છે કે, જૂન ૨૦૨૬ માં જ UPI એ ૨૮.૯૨ લાખ કરોડ રૂપિયાના ૨૨.૭૨ અબજ ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કરીને નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. ઓફલાઇન PoS સિસ્ટમ આવવાથી ભારતના કેશલેસ ઇકોનોમી અભિયાનને એક નવી અપ્રતિમ ઊંચાઈ મળશે.