મથુરા/લખનૌ, તા.૨૯: ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં જ્યારે પણ ચૂંટણીનો શંખનાદ થાય છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે પહેલું ધ્યાન માત્ર અને માત્ર જાતિગત સમીકરણો પર કેન્દ્રિત થતું હોય છે. કઈ જાતિ કયા પક્ષ તરફ ઢળશે, કયા સામાજિક જૂથનું સમીકરણ સત્તાનો માર્ગ મોકળો કરશે—દાયકાઓથી ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણીઓ આ જ પ્રશ્નોની આસપાસ ફરતી રહી છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના રાજકીય પ્રવાહોએ એક નવો જ ઈતિહાસ રચ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશનું રાજકારણ હવે માત્ર જાતિ સુધી સીમિત નથી રહ્યું, પરંતુ મહિલાઓ, નવયુવાનો અને સરકારી યોજનાઓના 'લાભાર્થીઓ' એવા ત્રણ નવા અને અતિ મજબૂત ધ્રુવો ઉભરી આવ્યા છે, જે ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામો બદલવાની સંપૂર્ણ ક્ષમતા ધરાવે છે.
પરિબળ ૧: 'મહિલા વોટબેંક'—પરિવારના પ્રભાવમાંથી મુક્ત થઈને સ્વતંત્ર નિર્ણય શક્તિ
એક જમાનો હતો જ્યારે મહિલાઓ પોતાના પરિવારના વરિષ્ઠ પુરુષ સભ્યોના રાજકીય વલણ મુજબ મતદાન કરતી હતી. પરંતુ છેલ્લા દાયકામાં ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. મહિલાઓની મતદાનમાં ભાગીદારી સતત વધી રહી છે અને તેઓ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
•    ભાજપની વ્યુહરચના: ઉજ્જવલા યોજના, મફત રાશન, પીએમ આવાસ, મિશન શક્તિ અને 'હર ઘર જલ' જેવી સીધી કલ્યાણકારી યોજનાઓના જોરે ભાજપ મહિલાઓમાં પોતાની મજબૂત પકડ જાળવી રાખવા માંગે છે.
•    વિપક્ષનો પલટવાર: સમાજવાદી પાર્ટી મહિલા સુરક્ષા, મોંઘવારી, રસોઈ ગેસના ભાવ અને આર્થિક સહાયના મુદ્દાઓ ઉઠાવી રહી છે. જ્યારે કોંગ્રેસ અને બસપા મહિલા અનામત અને દલિત મહિલાઓની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
પરિબળ ૨: 'યુવા શક્તિ'—ભાષણો નહીં, પણ રોજગારી અને પારદર્શક ભરતીની માંગ
ઉત્તર પ્રદેશ દેશના સૌથી યુવા રાજ્યોમાંથી એક છે. ૨૦૨૭માં લાખો નવા યુવા મતદારો પ્રથમ વખત પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ કરશે. ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીથી જ યુવાનો માટે માત્ર ભાષણો નહીં પરંતુ રોજગાર, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા અને પેપર લીક જેવા મુદ્દાઓ અતિ સંવેદનશીલ બની રહ્યા છે. રોજગારી, કૌશલ્ય વિકાસ અને ડિજિટલ તકો યુવા વર્ગ માટે સૌથી મોટો અજેન્ડા છે અને જે પક્ષ આ મુદ્દે વિશ્વાસ જીતશે, તેને યુવાનોનો સાથ મળશે.
પરિબળ ૩: 'લાભાર્થી વોટબેંક' વિરુદ્ધ 'PDA મોડેલ'—૨૦૨૭નો સૌથી મોટો સંગ્રામ
રાજકીય વિશ્લેષકોમાં હાલ 'લાભાર્થી વોટબેંક' સૌથી મોટો ચર્ચાનો વિષય છે. પીએમ આવાસ, કિસાન સન્માન નિધિ, શૌચાલય અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓનો સીધો લાભ મેળવનાર વર્ગ પક્ષીય રાજકારણથી ઉપર ઉઠીને મતદાન કરતો જોવા મળ્યો છે.
૨૦૨૪ની ચૂંટણી પછી ઉત્તર પ્રદેશમાં બે સ્પષ્ટ મોડેલ સામસામે આવી ગયા છે. એક તરફ ભાજપનું 'લાભાર્થી અને વિકાસ મોડેલ' છે, તો બીજી તરફ સમાજવાદી પાર્ટીનું PDA (પછાત, દલિત અને લઘુમતી) મોડેલ છે. સપા આ સામાજિક જોડાણ દ્વારા ભાજપના કલ્યાણકારી મોડેલને ચોકડી મારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. બીજી તરફ, બસપા પોતાના પરંપરાગત જાટવ અને દલિત મતદારોને પુનઃ એકત્રિત કરવા મથી રહી છે.
ચૂંટણીના ૫ મુખ્ય મુદ્દાઓ જે સત્તા નક્કી કરશે:
૧. રોજગાર, ભરતી પ્રક્રિયા અને પેપર લીક પર રોક
૨. મહિલા સુરક્ષા અને આર્થિક સશક્તિકરણ
૩. મોંઘવારી અને કુટુંબની દૈનિક આવક
૪. સરકારી યોજનાઓની વાસ્તવિક અસર
૫. સામાજિક ન્યાય અને જાતિગત પ્રતિનિધિત્વ
આગામી ૨૦૨૭ની ચૂંટણીમાં માત્ર એક ચોક્કસ વર્ગ કે જાતિના આધારે સરકાર બનાવવી શક્ય નથી. મહિલાઓ, યુવાનો, કલ્યાણકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓ, ઓબીસી, દલિતો અને લઘુમતીઓ વચ્ચે જે પક્ષ સચોટ સંતુલન સાધી શકશે, ઉત્તર પ્રદેશની સત્તાની ચાવી તેના હાથમાં જશે.