બેંગલુરુ, તા.૧૭: ભારતના કોઈપણ મોટા કે નાનકડા શહેરમાં તમે જાવ, ત્યાં એક 'મહાત્મા ગાંધી રોડ' એટલે કે 'એમજી રોડ' (MG Road) ચોક્કસ જોવા મળશે. આ એક એવી જગ્યા હોય છે જ્યાં ખરીદીની ધૂમ હોય, ઓફિસો ધમધમતી હોય અને ખાણી-પીણીના શોખીનો ઉમટતા હોય. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ બધા રસ્તાઓનું નામ એમજી રોડ કેવી રીતે પડ્યું? સિલિકોન વેલી તરીકે ઓળખાતા બેંગલુરુના સૌથી પ્રખ્યાત 'એમજી રોડ'નો ઇતિહાસ તો અત્યંત રોમાંચક છે. આઝાદી પહેલાં વસાહતી કાળ દરમિયાન આ વ્યસ્ત માર્ગ બ્રિટિશ લશ્કરી છાવણીઓ અને વહીવટી મુખ્યાલયનો મુખ્ય હિસ્સો હતો, જેને એક સમયે 'સાઉથ પરેડ' (South Parade) તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો.

૧૯૪૮માં મહાત્મા ગાંધીની હત્યા પછી, ભારતે રાષ્ટ્રનિર્માણના એક પ્રતીકાત્મક કાર્ય તરીકે બ્રિટિશ શાસનની યાદ અપાવતા વસાહતી શેરીઓના નામો બદલવાનું શરૂ કર્યું. રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીના સન્માનમાં દેશભરના મુખ્ય રસ્તાઓ એમજી રોડ બન્યા અને આ જ કડીમાં બેંગલુરુનો ઐતિહાસિક 'સાઉથ પરેડ' રોડ હંમેશા માટે 'એમજી રોડ' બની ગયો.

ટીપુ સુલતાન અને લોર્ડ કોર્નવોલિસ સાથે જોડાયેલો છે સંબંધ

વસાહતી ઇતિહાસના જાણીતા નિષ્ણાત સુનીલ પિચામુથુના જણાવ્યા અનુસાર, જૂનું નામ 'સાઉથ પરેડ' એક શાબ્દિક વર્ણન હતું. આશરે ૨ કિલોમીટર લાંબો આ પટ્ટો વિશાળ પરેડ ગ્રાઉન્ડ્સની દક્ષિણ ધાર (South border) પર આવેલો હતો. ઈસવીસન ૧૮૦૮ની આસપાસ બ્રિટિશ પાયદળ સૈન્ય દ્વારા અહીં લશ્કરી કવાયત એટલે કે પરેડ કરવામાં આવતી હતી.

પરંતુ તેનાથી પણ પાછળ જઈએ તો, વર્ષ ૧૭૯૧માં જ્યારે આ વિસ્તાર માત્ર ખડકાળ અને ઝાડીઓથી ભરેલી જમીન હતો, ત્યારે મૈસૂરના વાઘ ગણાતા ટીપુ સુલતાન પાસેથી બેંગ્લોરનો કિલ્લો કબજે કરવાના અભિયાન દરમિયાન બ્રિટિશ આર્મીના લોર્ડ કોર્નવોલિસ અને તેમની સેનાએ આ જ જગ્યાએ પોતાની લશ્કરી છાવણી (કેમ્પ) નાખી હોવાનું માનવામાં આવે છે. આજે આ મેદાન 'ફિલ્ડ માર્શલ માણેકશા પરેડ ગ્રાઉન્ડ' તરીકે ઓળખાય છે, જ્યાં કર્ણાટક રાજ્યની પ્રજાસત્તાક દિવસ અને સ્વતંત્રતા દિવસની ભવ્ય સત્તાવાર ઉજવણીઓ થાય છે.

ઘોડાના તબેલામાંથી બની ગઈ લક્ઝરી હોટેલ અને થિયેટર

સમયની સાથે બેંગલુરુનો આ એમજી રોડ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયો છે અને તેનો વૈભવ જોવા જેવો છે:

· તબેલામાંથી હોટેલ: જ્યાં ક્યારેય બ્રિટિશરોના ઘોડાઓ રાખવા માટેના તબેલા હતા, ત્યાં આજે બેંગલુરુની આલીશાન 'ઓબેરોય હોટેલ' (The Oberoi) ઊભી છે.

· હરાજી ઘરથી મેટ્રો સ્ટેશન: બ્રિટિશ સમયનું એક પ્રખ્યાત હરાજી ઘર (Auction House), જે આઝાદી પછી પ્રખ્યાત 'પ્લાઝા થિયેટર' બન્યું હતું, તે જગ્યાએ આજે ભવ્ય નમ્મા મેટ્રો (Namma Metro) સ્ટેશનનું બિલ્ડિંગ બની ગયું છે.

· ફાર્મસીમાંથી પુસ્તકોની દુનિયા: બ્રિટિશ રહેવાસીઓને શુદ્ધ પીવાનું પાણી પૂરું પાડતી ફાર્મસી આજે પુસ્તક પ્રેમીઓના ફેવરિટ સ્પોટ 'હિગિનબોથમ્સ' (Higginbothams) બુકસ્ટોરમાં ફેરવાઈ ગઈ છે.

· ડાન્સ હોલમાંથી અખબારની ઓફિસ: એક જમાનામાં જે હોલ સંગીતના સૂરો અને ડાન્સ પાર્ટીઓથી ગુંજતો હતો, ત્યાં આજે કર્ણાટકનું પ્રતિષ્ઠિત અખબાર 'ડેક્કન હેરાલ્ડ' (Deccan Herald) કાર્યરત છે.

આમ, બેંગલુરુના એમજી રોડ પરથી પસાર થતી વખતે ભલે મોર્ડન સિટીના દર્શન થાય, પરંતુ તેનો દરેક ખૂણો પોતાનામાં ભારતની આઝાદી અને બ્રિટિશ કાળની સદીઓ જૂની ગાથા છુપાવીને બેઠો છે.