તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
એક જ ઘરમાં બે પત્નીઓ તો બે પરિવારોઃ પુત્રવધૂ પણ ઘરના મોભી બની શકે છે
વસ્તી ગણતરી ફોર્મના ઘણા નિયમોની ભારે ચર્ચાઃ ૩૪ પ્રશ્નોના ફોર્મમાં પરિવાર, વડા અને રહેવાની વ્યવસ્થા અંગે અલગ જોગવાઈઓ છે : બે પત્નીઓને બે પરિવાર ગણવામાં આવશે, જ્યારે પરિવારના વડા ઘરના કોઈપણ સભ્ય હોઈ શકે છે. પરિવાર શ્રેણીમાં સાથે રહેતા મિત્રો અને ઘરના સહાયકોનો પણ સમાવેશ કરવાની જોગવાઈ છે
કાનપુર,તા.૧૨: વસ્તી ગણતરીમાં પૂછાયેલા ઘણા પ્રશ્નો સામાન્ય લોકોના જીવન સાથે સીધા સંબંધિત છે. આ ૩૪ પ્રશ્નોના ફોર્મમાં પરિવાર, સંબંધો, રહેવાની વ્યવસ્થા અને ઘરના વડાને લગતા ઘણા રસપ્રદ નિયમો છે. સૌથી વધુ ચર્ચિત નિયમ એ છે કે જો કોઈ પુરુષને બે પત્નીઓ હોય, તો તેને બે અલગ પરિવારો માનવામાં આવશે. જો કોઈ ષીને બે પતિ હોય, તો તેમને એક પરિવાર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે.
વસ્તી ગણતરી ફોર્મ મુજબ, રસોડું અને ઘરની વ્યવસ્થા કેવી રીતે ચલાવવામાં આવે છે તેના આધારે પરિવારોની ગણતરી કરવામાં આવશે. જો કોઈ પુરુષને બે પત્નીઓ હોય, તો તેને અલગ પરિવાર ગણવામાં આવશે. આ જ કારણ છે કે ૅબે પત્નીઓ, બે પરિવારોૅ નિયમ સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થઈ રહ્યો છે. લોકો તેને મજાક તરીકે પણ લઈ રહ્યા છે. જોકે, નિષ્ણાતો કહે છે કે વસ્તી ગણતરીનો હેતુ કોઈના અંગત જીવન પર ટિપ્પણી કરવાનો નથી, પરંતુ વાસ્તવિક સામાજિક માળખા પર ડેટા જનરેટ કરવાનો છે. સરકાર દેશમાં પરિવારોની વાસ્તવિક રચના અને કેટલા લોકો કયા પ્રકારના ઘરગથ્થુ માળખામાં રહે છે તે જાણવા માંગે છે.
આ વખતે વસ્તી ગણતરીમાં બીજો મોટો ફેરફાર પરિવારના વડા અંગે છે. અત્યાર સુધી, ઘરના સૌથી મોટા પુરુષને સામાન્ય રીતે વડા માનવામાં આવતો હતો, પરંતુ નવા નિયમો હેઠળ, આ ફરજિયાત રહેશે નહીં. પરિવારના સભ્યો જેને વડા તરીકે ઓળખે છે તેનું નામ નોંધવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે હવે, પુત્રવધૂ, પત્ની, પુત્રી અથવા દાદી પણ પરિવારના વડા હોઈ શકે છે. સમાજશાષીઓ માને છે કે આ પરિવર્તન ભારતીય કુટુંબ વ્યવસ્થામાં થઈ રહેલા સામાજિક પરિવર્તનને પ્રતિબિબિત કરે છે. મહિલાઓ હવે ફક્ત શહેરોમાં જ નહીં પરંતુ ગામડાઓમાં પણ આર્થિક અને સામાજિક નિર્ણયોમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેથી, વસ્તી ગણતરી દ્વારા આ પરિવર્તનને સત્તાવાર રીતે નોંધવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
વસ્તી ગણતરી ફોર્મ રહેવાની પરિસ્થિતિઓ અંગે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા પણ પ્રદાન કરે છે. જો કોઈ પરિવાર દુકાનમાં સૂતો જોવા મળે છે, તો તે જગ્યાને સામાન્ય ઘર અથવા ઓરડો ગણવામાં આવશે નહીં. તેવી જ રીતે, વરંડા, ગેલેરી અને બાલ્કનીઓને પણ રહેવા યોગ્ય રૂમની શ્રેણીમાં સમાવવામાં આવશે નહીં. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એ નક્કી કરવાનો છે કે કેટલા પરિવારો પાસે પૂરતી રહેઠાણ સુવિધાઓ છે અને કેટલા હજુ પણ મર્યાદિત સંસાધનો સાથે રહે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ડેટા ભવિષ્યની આવાસ યોજનાઓ અને શહેરી વિકાસ નીતિઓને આકાર આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
ઘરકામ કરનારી મહિલાઓ અંગે વસ્તી ગણતરીના નિયમોમાં પણ રસપ્રદ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ ઘરકામ કરનારી મહિલા અથવા મદદગાર એક જ ઘરમાં રહે છે અને એક જ રસોડામાંથી ખાય છે, તો તેમને પણ પરિવારનો ભાગ ગણવામાં આવશે. ફોર્મમાં પરિવારના અન્ય સભ્યોની વિગતો સાથે તેમની વિગતો નોંધવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે કૌટુંબિક સંબંધો જ કૌટુંબિક સ્થિતિ નક્કી કરતું એકમાત્ર પરિબળ નથી, પરંતુ સાથે રહેવાની અને ભોજન વહેંચવાની સ્થિતિ પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવશે. આ નિયમ લાખો ઘરકામ કરનારાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે જેઓ વર્ષોથી પરિવારો સાથે રહે છે પરંતુ સત્તાવાર આંકડાઓમાં એક અલગ શ્રેણીમાં નોંધાયેલા છે.
નવી વસ્તી ગણતરી યુવાનોની બદલાતી જીવનશૈલીને પણ ધ્યાનમાં લે છે. જો ચાર મિત્રો એક રૂમમાં સાથે રહે છે અને એક સામાન્ય ઘર શેર કરે છે, તો તેમને પણ એક પરિવાર ગણી શકાય. આવા જૂથના કોઈપણ વ્યક્તિને પરિવારનો વડા જાહેર કરી શકાય છે. નોકરી અને અભ્યાસ માટે મોટા શહેરોમાં રહેતા યુવાનોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. ભાડાના ફલેટ અને શેર કરેલા રૂમમાં રહેતા આવા લોકોની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિને સમજવા માટે આ નિયમ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
જનગણના ફોર્મ સંબંધિત આ નિયમો જાહેર થતાં જ સોશિયલ મીડિયામાં પ્રતિક્રિયાઓ ફાટી નીકળી. ઘણા લોકોએ બે પત્નીઓ, બે પરિવારોના શાસન વિશે રમૂજી મીમ્સ બનાવ્યા, જ્યારે અન્ય લોકોએ તેને સામાજિક વાસ્તવિકતાને સ્વીકારવા તરફનું પગલું ગણાવ્યું. કેટલાક વપરાશકર્તાઓએ પ્રશ્ન કર્યો કે પરિવારની બદલાતી વ્યાખ્યા ભવિષ્યના સરકારી કાર્યક્રમો અને સામાજિક આંકડાઓને કેવી અસર કરશે. દરમિયાન, ઘણા લોકોએ મહિલાઓને પરિવારના વડા તરીકે માન્યતા આપવાના નિયમનું સ્વાગત કર્યું, અને કહ્યું કે આ ફેરફાર સમાજમાં મહિલાઓની વધતી ભૂમિકાને સ્વીકારે છે.
(10:11 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
