શ્રાવસ્તી (ઉત્તર પ્રદેશ) : ભગવાન બુદ્ધના ચરણરજથી પાવન થયેલી આ ભૂમિ, જ્યાં તેમણે પોતાના જીવનના ૨૪ મહત્વના વર્ષો પસાર કર્યા હતા, તે શ્રાવસ્તી આજે ઇતિહાસની સાથે સાથે વર્તમાનના બદલાવને કારણે પણ ચર્ચામાં છે. એક સમય એવો હતો કે જ્યારે આ જિલ્લો દેશના સૌથી ગરીબ અને પછાત વિસ્તારોમાં ગણવામાં આવતો હતો. નેપાળની સરહદે આવેલો આ જિલ્લો દાયકાઓ સુધી વિકાસની મુખ્ય ધારાથી અલિપ્ત રહ્યો હતો. અહીંના લોકો માટે પાણી મેળવવા કિલોમીટરો સુધી ચાલવું, સારવાર માટે દૂરના શહેરોમાં જવું અને બાળકોના શિક્ષણ માટે પ્રાથમિક સુવિધાઓનો અભાવ હોવો એ રોજિંદી સંઘર્ષની વાત હતી.

પરંતુ, વર્ષ ૨૦૧૮ બાદ શ્રાવસ્તીની તસવીર બદલાવા લાગી. નીતિ આયોગ દ્વારા આ જિલ્લાને 'આકાંક્ષી જિલ્લા કાર્યક્રમ' (Aspirational District Programme) માં સામેલ કરવામાં આવ્યો અને ત્યારથી શરૂ થયેલી વિકાસની યાત્રા આજે દેશભર માટે એક પ્રેરણારૂપ દાખલો બની રહી છે. આજે શ્રાવસ્તીમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય અને પાયાની સુવિધાઓમાં જે પ્રકારની ઝડપી પ્રગતિ જોવા મળી રહી છે, તેણે સૌને ચોંકાવી દીધા છે.

વિકાસની રાહમાં કઈ રીતે બદલાયો ઇતિહાસ?

આ પરિવર્તનની કહાની માત્ર આંકડાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ જમીની સ્તર પર અનુભવાતા બદલાવની છે. એક સમયે જ્યાં શાળાઓમાં સુવિધાઓ નહોતી, ત્યાં આજે આધુનિક શિક્ષણની વ્યવસ્થા ઊભી થઈ છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રે થયેલા કામોને કારણે સ્થાનિક લોકોને હવે સારવાર માટે લાંબી મુસાફરી કરવી પડતી નથી. પ્રશાસન અને સ્થાનિક લોકોના સહિયારા પ્રયાસોથી આ જિલ્લો જે રીતે પોતાની ઓળખ બદલી રહ્યો છે, તે 'વિકસિત ઉત્તર પ્રદેશ' અને 'વિકસિત ભારત'ના સ્વપ્નને સાકાર કરતું એક મોટું પગલું છે.

બૌદ્ધ સર્કિટ અને પ્રવાસનનું નવું કેન્દ્ર

શ્રાવસ્તીનું મહત્વ માત્ર તેના વિકાસમાં જ નહીં, પરંતુ તેના ભવ્ય ઇતિહાસમાં પણ છે. જેતવનના ઉપદેશો અને શાંતિનો સંદેશ લઈને વિશ્વભરમાંથી લાખો બૌદ્ધ શ્રદ્ધાળુઓ અહીં આવે છે. હવે જ્યારે અહીં સુવિધાઓ વધી રહી છે, ત્યારે તે પ્રવાસન માટે પણ એક મહત્વનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે, જે સ્થાનિક અર્થતંત્રને વેગ આપવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.

આજે શ્રાવસ્તી એ વાતનું જીવંત ઉદાહરણ છે કે જો યોગ્ય આયોજન અને મક્કમ ઈચ્છાશક્તિ હોય, તો ગમે તેવા પછાત વિસ્તારને પણ દેશના અગ્રણી જિલ્લાઓની હરોળમાં લાવી શકાય છે. ભગવાન બુદ્ધની શાંતિની ધરતી આજે ફરી એકવાર શાંતિ અને સમૃદ્ધિની નવી ગાથા લખી રહી છે.