સ્ટોકહોમ, તા.૦૫: માનવ શરીરની ચેતાતંત્ર (નર્વસ સિસ્ટમ) અને મગજના વ્યક્તિગત ચેતા કોષોની પ્રવૃત્તિઓને પ્રકાશ દ્વારા કેવી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય તે વિષય પર યુગપ્રવર્તક સંશોધન કરનારા ત્રણ જાણીતા વિજ્ઞાનીઓને વર્ષ ૨૦૨૬નો ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન (દવા) ક્ષેત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર સંયુક્ત રીતે એનાયત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. સોમવારે સ્વીડનની રાજધાની સ્ટોકહોમ સ્થિત પ્રતિષ્ઠિત કેરોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટની નોબેલ એસેમ્બલી દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેરાત મુજબ, જર્મનીના પીટર હેગેમેન અને જ્યોર્જ નાગેલ તેમજ અમેરિકાના કાર્લ ડીસેરોથને તેમની ક્રાંતિકારી શોધ બદલ આ સર્વોચ્ચ બહુમાન આપવામાં આવ્યું છે.

નોબેલ સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ 'લાઇટ-ગેટેડ આયન ચેનલ્સ' અને 'ઓપ્ટોજેનેટિક્સ' (Optogenetics) ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ કામગીરી કરી છે. તેમણે શોધ્યું કે પ્રકાશના કિરણોનો ઉપયોગ કરીને ચેતા કોષો (ન્યુરોન્સ)ની પ્રવૃત્તિને અત્યંત ચોકસાઈથી સક્રિય કે નિષ્ક્રિય કરી શકાય છે. જર્મની અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની નામાંકિત યુનિવર્સિટીઓમાં કાર્યરત આ વૈજ્ઞાનિકોની આ ટેકનીકે ન્યુરોસાયન્સની દુનિયામાં એક નવી ક્રાંતિ સર્જી છે.

પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં નોબેલ સમિતિએ વિજ્ઞાનીઓની પ્રશંસા કરતાં લખ્યું હતું કે, આ નવીન પદ્ધતિ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હાલમાં મગજના જટિલ રહસ્યો અને વિવિધ ન્યુરોલોજીકલ રોગોને વધુ ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માટે વિશ્વભરની પ્રયોગશાળાઓમાં વ્યાપકપણે થઈ રહ્યો છે. મગજની જટિલ કાર્યો કરવાની પદ્ધતિ અને તેના વિકારોના ઇલાજ માટે આ સંશોધન ભવિષ્યમાં અત્યંત ઉપયોગી અને આશાસ્પદ સાબિત થશે.

મેડિસિન ક્ષેત્રના આ પુરસ્કારની જાહેરાત સાથે જ વૈશ્વિક સ્તરે પ્રખ્યાત એવા 'નોબેલ સપ્તાહ'નો વિધિવત પ્રારંભ થઈ ગયો છે. દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ વિશ્વભરમાંથી વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને શાંતિ ક્ષેત્રે અદ્વિતીય પ્રદાન આપનારા નિષ્ણાતોની પસંદગી કરવામાં આવી રહી છે. ગયા વર્ષે માનવ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઇમ્યુન સિસ્ટમ) પર વિશિષ્ટ સંશોધન કરનારા ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોને દવા ક્ષેત્રનો આ પ્રતિષ્ઠિત એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો.

તમામ ક્ષેત્રોના એવોર્ડની જાહેરાતના સમયપત્રક મુજબ, સોમવારે મેડિસિન પુરસ્કાર બાદ મંગળવારે ભૌતિકશાસ્ત્ર (ફિઝિક્સ) અને બુધવારે રસાયણશાસ્ત્ર (કેમિસ્ટ્રી) ક્ષેત્રના નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓના નામો જાહેર કરાશે. ત્યારબાદ ગુરુવારે સાહિત્ય (લિટરેચર) ક્ષેત્રનો એવોર્ડ આપવાની જાહેરાત થશે, જ્યારે શુક્રવારે વિશ્વભરની નજર શાંતિ માટેના નોબેલ પુરસ્કાર (નોબેલ પીસ પ્રાઇઝ) ની જાહેરાત પર ટકેલી રહેશે.

અંતમાં, આ પુરસ્કારોની હરોળમાં આર્થિક વિજ્ઞાન ક્ષેત્રના અલ્ફ્રેડ નોબેલ મેમોરિયલ પુરસ્કારની જાહેરાત ૧૨ ઓક્ટોબરના રોજ કરવામાં આવશે. સ્વીડિશ વૈજ્ઞાનિક અલ્ફ્રેડ નોબેલની યાદમાં આપવામાં આવતા આ તમામ પુરસ્કારો આગામી ડિસેમ્બર મહિનામાં યોજાનારા ભવ્ય સમારોહ દરમિયાન વિજેતાઓને સત્તાવાર રીતે એનાયત કરવામાં આવશે.