ન્યૂયોર્ક, તા. ૨૩ : સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના સત્ર દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લગભગ ત્રણ કલાક સુધી ઉચ્ચસ્તરીય ચર્ચા થઈ હતી. અમેરિકી પક્ષે સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર જ્યારે ઈરાની પક્ષે વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી ચર્ચામાં જોડાયા હતા. બંને પક્ષ સીધા સામસામે બેઠા હતા કે મધ્યસ્થીઓ મારફત વાતચીત થઈ હતી તે અંગે અહેવાલોમાં જુદી વિગતો છે; જોકે અમેરિકી દૂતના સત્તાવાર નિવેદન મુજબ મધ્યસ્થીઓ બંને પક્ષ વચ્ચે સતત અવરજવર કરતા રહ્યા હતા. ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સંપૂર્ણ ખોલવા માટે નૌકાદળની નાકાબંધી દૂર કરવા, વિદેશમાં જપ્ત ઈરાની સંપત્તિ મુક્ત કરવા અને તમામ મોરચે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની શરતો રજૂ કરી હતી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લગભગ સાત મહિનાથી ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલી તંગદિલી વચ્ચે ન્યૂયોર્કમાં મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી પહેલ થઈ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના સત્રની સમાંતરે બંને દેશોના ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે લગભગ ત્રણ કલાક સુધી ચર્ચા થઈ હતી. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બેઠકને સકારાત્મક ગણાવી સમજૂતી થવાની આશા વ્યક્ત કરી છે.

અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળમાં વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર સામેલ હતા, જ્યારે ઈરાની પક્ષનું પ્રતિનિધિત્વ વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ કર્યું હતું. અમેરિકી વર્ણન પ્રમાણે ત્રણ કલાકની પ્રક્રિયા દરમિયાન બંને પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ જોડાયા હતા. જોકે વિટકોફે બાદમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મધ્યસ્થીઓ આખો દિવસ બંને પક્ષ વચ્ચે અવરજવર કરીને સંદેશા પહોંચાડતા રહ્યા હતા. તેમણે ચર્ચાને લાંબી, રચનાત્મક અને આશાસ્પદ ગણાવી મધ્યસ્થીઓ તેમની કામગીરી ચાલુ રાખશે તેમ જણાવ્યું હતું. 

ઈરાને વ્યૂહાત્મક હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરીથી સંપૂર્ણ ખોલવા માટે અમેરિકા સમક્ષ ત્રણ મુખ્ય શરતો મૂકી હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં ઈરાની બંદરો સામેની નૌકાદળની નાકાબંધી તાત્કાલિક દૂર કરવી, વિદેશમાં જપ્ત કે સ્થગિત કરાયેલી ઈરાની સંપત્તિ મુક્ત કરવી અને ઈરાન સાથે જોડાયેલા તમામ મોરચે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. હોર્મુઝનો જળમાર્ગ વૈશ્વિક તેલ અને ગેસના પરિવહન માટે અત્યંત મહત્ત્વનો હોવાથી અહીં અવરજવરમાં અવરોધથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ ઉપર ગંભીર અસર પડી છે. 

આ મંત્રણાના થોડા કલાક પહેલાં જ ટ્રમ્પે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં આક્રમક ભાષણ કરતાં ઈરાનને સમજૂતી અને વિનાશ—એવા બે વિકલ્પ હોવાની ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે ઈરાન સાથે કરાર નહીં થાય તો અમેરિકા કડક લશ્કરી પગલાં લઈ શકે છે. ઈરાનના સશસ્ત્ર દળોએ આ નિવેદનને પ્રચાર ગણાવી હુમલો થાય તો વધુ ગંભીર અને અણધાર્યો જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી હતી.

જોકે બેઠક બાદ ટ્રમ્પના વલણમાં આશાવાદ જોવા મળ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન અમેરિકાની સાથે વાત કરવા માગે છે, બંને પક્ષો વચ્ચે સંપર્ક ચાલુ છે અને આખરે સમજૂતી થવાની તેમને આશા છે. સાથે જ તેમણે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર મેળવવા દેવામાં નહીં આવે તેવી અમેરિકાની શરત ફરી દોહરાવી હતી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની આ વાતચીતને બંને દેશો વચ્ચે જૂન પછીનો પ્રથમ મહત્ત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી સંપર્ક માનવામાં આવી રહ્યો છે. ટ્રમ્પે નવ આરબ દેશોના પ્રતિનિધિઓ સાથે પણ ઈરાન યુદ્ધ, ખાડી દેશોની સુરક્ષા અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખોલવાના મુદ્દે ચર્ચા કરી હતી. ઈરાનના વિદેશમંત્રી અરાઘચીએ કતારના વડાપ્રધાન સાથે અલગથી મંત્રણા કરી હતી.

હાલ કોઈ અંતિમ સમજૂતી થઈ નથી અને યુદ્ધવિરામ માટેની સમયમર્યાદા પણ જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેમ છતાં લાંબા સમય બાદ બંને પક્ષે મધ્યસ્થીઓ મારફત વિસ્તૃત ચર્ચા કરવી એ તંગદિલી ઘટાડવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ગણાઈ રહ્યું છે. વાટાઘાટો સફળ થાય તો હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર સામાન્ય થવા ઉપરાંત વૈશ્વિક ક્રૂડ તેલના ભાવ અને ભારત સહિતના આયાતકાર દેશોના ઊર્જા ખર્ચ ઉપરનું દબાણ ઘટી શકે છે.