નવી દિલ્હી : દેશમાં જળ સંસાધનો અને પર્યાવરણના જતન માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કડક પગલું ભર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે વેટલેન્ડ (આર્દ્રભૂમિ) સંરક્ષણ અભિયાનના આદેશોનો વ્યાપ વધારીને દેશભરની તમામ નાની-મોટી જળ સંસ્થાઓને તેમાં આવરી લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર અને વિપુલ એમ પંચોલીની બેન્ચે પર્યાવરણ અને જળ સંરક્ષણને લગતી અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે જળાશયો અને વેટલેન્ડ્સનું રક્ષણ કરવું એ માત્ર પર્યાવરણીય મુદ્દો નથી, પરંતુ તે સીધી રીતે જનસામાન્યની પીવાના પાણીની જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલો છે અને ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ મળેલા 'જીવનના મૂળભૂત અધિકાર'નો અભિન્ન અંગ છે.

કોર્ટે આકરી નારાજગી વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું હતું કે 'વેટલેન્ડ્સ (સંરક્ષણ અને વ્યવસ્થાપન) નિયમો, ૨૦૧૭' અમલમાં આવ્યાને નવ વર્ષ વીતી ગયા હોવા છતાં મોટાભાગના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા જમીન પરની ચકાસણી (ગ્રાઉન્ડ ટ્રુથિંગ) અને સીમાંકનની પ્રક્રિયા હજુ સુધી પૂર્ણ કરવામાં આવી નથી. ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ અને ત્યારબાદના આદેશોમાં સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ સેન્ટર (SAC) તથા ઇસરો (ISRO) ના એટલાસ મુજબ વેટલેન્ડ્સની ભૌતિક ચકાસણી કરવાનો આદેશ અપાયો હતો, છતાં કેટલાક રાજ્યો દ્વારા એવા બહાના રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા કે અમુક વેટલેન્ડ્સ મળી આવતા નથી અથવા તે નિયમોની વ્યાખ્યામાં નથી આવતા. આ સ્થિતિને વખોડતા કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અદાલત મૂક પ્રેક્ષક બનીને જળાશયોને અસુરક્ષિત છોડી દેવાના માઠા પરિણામોની રાહ જોઈ શકે નહીં.

કોર્ટે તમામ રાજ્યોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ આગામી ચાર અઠવાડિયાની અંદર સોગંદનામું રજૂ કરીને જમીન સત્યીકરણ અને સીમાંકનની પ્રગતિની વિગતવાર માહિતી આપે. આ મામલાની આગામી સુનાવણી ૧૬ નવેમ્બરે હાથ ધરવામાં આવશે. બીજી તરફ, વેટલેન્ડ્સની ઓળખ અને સીમાંકન માટે ચાર-તબક્કાની પ્રક્રિયા અપનાવનાર તમિલનાડુ સરકારના મોડેલને કોર્ટે 'આદર્શ' ગણાવીને પ્રશંસા કરી હતી, જ્યાં ૨૮,૮૯૮ વેટલેન્ડ્સમાંથી ૨,૬૧૪ નું સીમાંકન થઈ ચૂક્યું છે. તમિલનાડુની કામગીરીને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે તેને બાકીનું કામ પૂરું કરવા ચાર મહિનાનો વિશેષ સમય આપ્યો છે. આ સાથે જ કોર્ટે ૨.૨૫ હેક્ટરથી ઓછા વિસ્તાર ધરાવતા અંદાજે ૫.૫૫ લાખથી વધુ નાના વેટલેન્ડ્સ અને જલપ્લાવિત વિસ્તારોના સંરક્ષણ માટે પણ તાત્કાલિક અસરથી વિશેષ પગલાં લેવા તાકીદ કરી છે.