નવી દિલ્હી : ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે દેશની લોકશાહીના પાયા સમાન ચૂંટણી પ્રક્રિયાની શુદ્ધતા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ગુરુવારે એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીઓ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે તેની દેખરેખ રાખનારા ચૂંટણી કમિશનરો ખરેખર સ્વતંત્ર હોય. કોર્ટે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરો અને કમિશનરોની નિમણૂક પ્રક્રિયામાં સરકારના વર્ચસ્વ અંગે આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
 
પસંદગી સમિતિના માળખા પર ઉઠ્યા પ્રશ્નો
જસ્ટિસની ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે, હાલની નિમણૂક પ્રક્રિયામાં વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતાવાળી પસંદગી સમિતિમાં એક પણ એવી વ્યક્તિ નથી જેને "સંપૂર્ણપણે તટસ્થ" કહી શકાય. સમિતિમાં કેબિનેટ મંત્રીની હાજરી અંગે કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે, કોઈ મંત્રી પાસેથી એવી અપેક્ષા રાખી શકાય નહીં કે તેઓ વડાપ્રધાનના નિર્ણયનો વિરોધ કરે અથવા તેમની વિરુદ્ધમાં જાય. આ વ્યવસ્થા પસંદગી પ્રક્રિયાને એકતરફી બનાવી શકે છે તેવી ભીતિ કોર્ટે વ્યક્ત કરી હતી.
 
વિપક્ષની ભૂમિકા માત્ર દેખાવ પૂરતી?
સુપ્રીમ કોર્ટે વિપક્ષના નેતાની હાજરી વિશે પણ ધારદાર સવાલ પૂછ્યો હતો. કોર્ટે પૂછ્યું કે, "શું પસંદગી સમિતિમાં વિપક્ષના નેતાની હાજરી માત્ર ‘સુશોભન’ (Ornamental) છે?" કારણ કે નિયમો મુજબ, સર્વસંમતિ ન હોવા છતાં પણ બહુમતીના આધારે નિમણૂકો કરી શકાય છે. જો વિપક્ષના મતના કોઈ મૂલ્ય વગર જ સરકાર પોતાના મનપસંદ નામો પર મહોર મારી શકતી હોય, તો આ પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા સામે મોટા સવાલો ઊભા થાય છે.
 
લોકશાહીના અસ્તિત્વ માટે સ્વતંત્રતા જરૂરી
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ ચિંતાઓ દૂર કરવા અને ચૂંટણી પંચની આઝાદી સુનિશ્ચિત કરવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવા આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ભારતના બંધારણીય માળખામાં ચૂંટણી પંચ એક એવી સંસ્થા હોવી જોઈએ જે કોઈપણ રાજકીય પ્રભાવથી પર રહીને કામ કરી શકે. નિમણૂકની આ પ્રક્રિયામાં સુધારો એ માત્ર વહીવટી જરૂરિયાત નથી, પરંતુ ભારતીય લોકશાહીને જીવંત રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.