નવી દિલ્હી, તા.૨૨: દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે (Supreme Court) શુક્રવારે એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન, NCERT ના ધોરણ-૮ ના પુસ્તકમાં ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર અંગેના વિવાદાસ્પદ પ્રકરણ સાથે જોડાયેલા ત્રણ જાણીતા શિક્ષણવિદોને મોટી રાહત આપી છે. ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઈન્ડિયા (CJI) સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની ખંડપીઠે, જેમાં જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વિપુલ પંચોલી સામેલ હતા, આ શિક્ષણવિદોને જાહેર સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓના શૈક્ષણિક પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગ લેવાથી રોકતો પોતાનો અગાઉનો કડક આદેશ પાછો ખેંચી લીધો છે. આ સાથે જ કોર્ટે તેમની સામે કરેલી કઠોર ટિપ્પણીઓ પણ રેકોર્ડ પરથી દૂર કરી દીધી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ?
આ વિવાદ આ વર્ષની શરૂઆતમાં ત્યારે સામે આવ્યો હતો જ્યારે NCERT ના ધોરણ-૮ ના નાગરિકશાસ્ત્રના પુસ્તકમાં "ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર" નામનું એક ઉપ-પ્રકરણ સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. તેની તીખી આલોચના થયા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે માર્ચ મહિનામાં કડક વલણ અપનાવતા નોંધ્યું હતું કે, આ વિદ્વાનોએ કોર્ટની છબી ખરાબ કરવા માટે "ઇરાદાપૂર્વક અને જાણી જોઈને" નકારાત્મક માહિતી રજૂ કરી છે. ત્યારબાદ કોર્ટે તમામ સરકારી સંસ્થાઓને આ ત્રણ શિક્ષણવિદોથી દૂર રહેવાનો અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાંથી પ્રતિબંધિત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. જે પ્રકરણને હવે પુસ્તકમાંથી સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવાયું છે.
શિક્ષણવિદોના સ્પષ્ટીકરણથી કોર્ટ સંતુષ્ટ થઈ
આ કડક આદેશ વિરુદ્ધ દેશના અગ્રણી શિક્ષણવિદો આલોક પ્રસન્ના કુમાર, મિશેલ ડેનિનો અને સુપર્ણા દિવાકરે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો હતો. તેમણે કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે આ પ્રકરણ કોઈ એક વ્યક્તિ દ્વારા વ્યક્તિગત દ્વેષથી લખાયું નથી, પરંતુ તે એક સામૂહિક પ્રક્રિયા (Collective Exercise) નો ભાગ હતું અને તેમાં ન્યાયતંત્ર પ્રત્યે કોઈ દુર્ભાવનાપૂર્ણ ઇરાદો નહોતો. શિક્ષણવિદો દ્વારા આપવામાં આવેલા આ લેખિત ખુલાસાથી સંતોષ વ્યક્ત કરીને સીજેઆઈની બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો કે, "અમે અરજદારોના સ્પષ્ટીકરણને સ્વીકારીએ છીએ અને અગાઉના આદેશના ફકરા-૮ માં સુધારો કરીને પ્રતિબંધના નિર્દેશને યાદ કરીએ છીએ." જો કે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટ્સમાં આ લોકોને સામેલ કરવા કે નહીં તેનો નિર્ણય લેવા સ્વતંત્ર છે.
અભ્યાસક્રમમાં ન્યાયતંત્રની નકારાત્મક રજૂઆત પર ચર્ચા
સુનાવણી દરમિયાન શિક્ષણવિદો વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલો શ્યામ દિવાન અને ગોપાલ શંકરનારાયણે દલીલ કરી હતી કે, વિદ્યાર્થીઓને શાસન અને જાહેર સંસ્થાઓની વાસ્તવિક સમજ આપવી જરૂરી છે અને તેમને દેશની સાચી સમસ્યાઓથી વંચિત ન રાખવા જોઈએ. બીજી તરફ, વરિષ્ઠ વકીલ જે. સાઈ દીપકે કોર્ટને જણાવ્યું કે જૂની નકારાત્મક ટિપ્પણીઓના કારણે આ વિદ્વાનોની આજીવિકા અને વ્યાવસાયિક પ્રતિષ્ઠા પર મોટો ખતરો ઊભો થયો હતો.
જો કે, ખંડપીઠના જસ્ટિસ બાગચીએ આ દલીલો વચ્ચે એક મહત્વની ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું કે, "ચિંતા ન્યાયતંત્રની સમસ્યાઓની ચર્ચા કરવા સામે નથી, પરંતુ તે પ્રકરણમાં સંતુલન (Balance) નો અભાવ હતો. ભ્રષ્ટાચારને એકમાત્ર મુખ્ય વિશેષતા તરીકે હાઇલાઇટ કરાયો હતો, જ્યારે ગરીબો માટે કાનૂની સેવાઓની સુવિધા અને તેમાં ન્યાયાધીશોની હકારાત્મક ભૂમિકા વિશે પુસ્તકમાં એક શબ્દ પણ લખવામાં આવ્યો નહોતો." બીજી તરફ, સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કેન્દ્ર સરકારનો પક્ષ રાખતા કોર્ટને જણાવ્યું કે, સરકારે પોતાની સ્વાયત્તતા હેઠળ ભવિષ્યના સરકારી પ્રોજેક્ટ્સમાં આ ત્રણ શિક્ષણવિદોને સામેલ ન કરવાનો સ્વતંત્ર નિર્ણય લીધો છે.