નવી દિલ્હી : ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) માં સુનાવણી દરમિયાન એક અદ્ભુત અને ઐતિહાસિક ક્ષણ જોવા મળી છે. દેશભરની ન્યાયિક વ્યવસ્થાના વડા, મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાન્ત દેશની નીચલી અદાલતોમાં મહિલા વકીલો અને અસીલો માટે મૂળભૂત સુવિધાઓ, ખાસ કરીને શૌચાલયોના અભાવની દયનીય સ્થિતિ જોઈને અત્યંત ગુસ્સે ભરાયા હતા. સુનાવણી દરમિયાન સીજેઆઈએ સ્પષ્ટ અને કડક શબ્દોમાં રાજ્યોને ખખડાવતા કહ્યું કે, મહિલાઓ માટે શૌચાલય બનાવવા માટે બજેટ કે ભંડોળ નથી તેવી બહાનાબાજી હવે કોર્ટ બિલકુલ સહન નહીં કરે. જો તમારી પાસે પૈસા નથી, તો દારૂ અને સિગારેટ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી (કર) વધારી દો, તેના કાયદાને સુપ્રીમ કોર્ટ યોગ્ય ઠેરવશે.

"આપણી દીકરીઓ માટે કેટલી ભયાનક સ્થિતિ..." CJI ની ચિંતા

આ સમગ્ર મામલો દેશભરની જિલ્લા અને તાલુકા અદાલતોમાં મહિલાઓ માટે પ્રાથમિક સુવિધાઓ વધારવા માટેની અરજી પરની સુનાવણી દરમિયાન સામે આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન એક વકીલે કોર્ટનું ધ્યાન દોરતા કહ્યું કે, કર્ણાટકની તાલુકા અદાલતોમાં મહિલા વકીલો માટે શૌચાલયની કોઈ વ્યવસ્થા જ નથી. આ સાંભળીને ગંભીર બનેલા CJI કાંતે ચિંતા વ્યક્ત કરી અને કહ્યું, "જરા કલ્પના કરો કે આપણી દીકરીઓ માટે આ કેટલી ભયાનક અને દયનીય સ્થિતિ છે... આવી પરિસ્થિતિમાં તેઓ કેવી રીતે અને કયા સંજોગોમાં કામ કરી રહી હશે?"

સીજેઆઈએ તરત જ કર્ણાટકના એડવોકેટ જનરલ (AG) ને આદેશ આપ્યો કે તેઓ તમામ તાલુકા કોર્ટનો તાત્કાલિક રિપોર્ટ મંગાવે અને જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD) ને વિશેષ ભંડોળ ફાળવીને શૌચાલયોનું નિર્માણ શરૂ કરાવે, જેથી એક મજબૂત ઉદાહરણ બેસાડી શકાય.

સરકારો ટેક્સ લાદે, ન્યાયતંત્ર તેને કાનૂની રક્ષણ આપશે

સુનાવણીમાં હાજર એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામણીએ જ્યારે ભંડોળની અછત અને આ મુદ્દે તમામ રાજ્યોના એડવોકેટ જનરલોની બેઠક બોલાવવાની વાત કરી, ત્યારે સીજેઆઈ સૂર્યકાન્ત વધુ કડક મૂડમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે, "મહિલા વકીલોની કામ કરવાની આ ખરાબ પરિસ્થિતિઓ સીધી રીતે મૂળભૂત માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે. ભંડોળ નથી એમ કહીને તમે તમારી જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ શકો નહીં."

ત્યારબાદ તેમણે ઐતિહાસિક ટિપ્પણી કરતા ઉમેર્યું, "જો ભંડોળની સમસ્યા હોય, તો દારૂ કે સિગારેટ પર વધારાનો એક્સાઇઝ ટેક્સ ઝીંકી દો. જ્યારે આ ટેક્સને કોર્ટમાં પડકારવામાં આવશે, ત્યારે અમે (ન્યાયતંત્ર) તેને કાયદેસર રીતે યોગ્ય ઠેરવીશું." આ દરમિયાન બેન્ચના અન્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ વી. મોહનાએ પણ આ વિષયને માત્ર અદાલતો પૂરતો મર્યાદિત રાખીને તાત્કાલિક પગલાં લેવા અનુરોધ કર્યો હતો.

નિયત સમયમર્યાદા ચૂકનારા રાજ્યો સામે થશે કડક કાર્યવાહી

સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે એક કડક ગાઇડલાઇન અને ટાઇમલાઇન જાહેર કરી છે:

·         પ્રથમ ૨ અઠવાડિયા: તમામ રાજ્યોના એડવોકેટ જનરલોએ પોતપોતાના રાજ્યોની અદાલતોમાં જઈને તથ્ય શોધ તપાસ (Fact-finding investigation) કરવાની રહેશે અને રિપોર્ટ તૈયાર કરવાનો રહેશે.

·         આગામી ૪ અઠવાડિયા: એજીના અહેવાલના ચાર અઠવાડિયાની અંદર જે-તે રાજ્ય સરકારે દરખાસ્ત મંજૂર કરીને તાત્કાલિક ધોરણે શૌચાલયોનું બાંધકામ શરૂ કરાવવું પડશે.

·         કુલ ૬ અઠવાડિયા: તમામ રાજ્યોએ ૬ અઠવાડિયાની અંદર કોર્ટમાં આ કામગીરીનો 'સ્ટેટસ રિપોર્ટ' જમા કરાવવો ફરજિયાત રહેશે.

મુખ્ય ન્યાયાધીશે આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ બાંધકામની ગુણવત્તા અને સમયસર પૂર્ણાહુતિ માટે જે-તે રાજ્યનો જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD) સીધો જવાબદાર રહેશે. ભંડોળના અભાવ કે મહેસૂલના નુકસાનની કોઈપણ દલીલ હવે પછી કોર્ટમાં સાંભળવામાં આવશે નહીં અને જો કોઈ રાજ્ય સમયમર્યાદાનું ઉલ્લંઘન કરશે, તો તેની સામે અદાલતના તિરસ્કાર બદલ કડક પગલાં લેવાશે.