નવી દિલ્હી: સબરીમાલા કેસના સંદર્ભમાં ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે રિટ પિટિશનની સ્વીકાર્યતા અંગે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ખાસ કરીને દાઉદી વહોરા સમુદાયમાં પ્રચલિત 'બહિષ્કાર' (Excommunication) કરવાની પ્રથાને પડકારતી અરજી પર સુનાવણી કરતા જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્નાએ સવાલ કર્યો હતો કે, કોર્ટના જ કોઈ જૂના ચુકાદાને રિટ પિટિશન દ્વારા કેવી રીતે પડકારી શકાય? આ અરજીમાં ૧૯૬૨ના 'સરદાર સૈયદના તાહેર સૈફુદ્દીન સાહેબ વિરુદ્ધ બોમ્બે રાજ્ય'ના ઐતિહાસિક ચુકાદાને પડકારવામાં આવ્યો છે.

 શું છે વિવાદ અને ઇતિહાસ?

૧૯૬૨માં સુપ્રીમ કોર્ટે વહોરા સમુદાયના વડાની સત્તાને માન્ય રાખતા 'બોમ્બે પ્રિવેન્શન ઓફ એક્સ-કમ્યુનિકેશન એક્ટ' રદ કર્યો હતો. ૧૯૮૬માં 'સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ દાઉદી બોહરા કોમ્યુનિટી' દ્વારા આ નિર્ણય પર ફરી વિચાર કરવા રિટ પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ કેસ ત્રણ દાયકા સુધી પડતર રહ્યો અને ૨૦૨૩માં પાંચ જજોની બેન્ચે તેને નવ જજોની બેન્ચ પાસે મોકલી દીધો હતો. પાંચ જજોની બેન્ચે પણ ૧૯૬૨ના ચુકાદામાં ધાર્મિક વડાને મળેલી સત્તાઓ અંગે પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ શંકા વ્યક્ત કરી હતી.

 જસ્ટિસ નાગરત્નાની આકરી ટિપ્પણી:

સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ નાગરત્નાએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, રિટ અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ કોર્ટ પોતાના જ ચુકાદાઓની સમીક્ષા ન કરી શકે. તેમણે 'રેસ જ્યુડિકાટા' (Res Judicata) ના સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, જો રિટ પિટિશન આટલી બેદરકારીથી સ્વીકારવામાં આવશે તો કોઈ પણ ચુકાદાની અંતિમ માન્યતા રહેશે નહીં. તેમણે તાજેતરના એક કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૦૧૪ના બંધારણીય બેન્ચના ચુકાદાને પડકારતી રિટ અરજી બદલ એક NGO પર ૧ લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે, "આવી પ્રથા ચાલુ ન રહી શકે, કારણ કે તેનાથી ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા જોખમાય છે."

 ન્યાયતંત્રની કાર્યપ્રણાલી પર પ્રશ્ન:

અરજદારોના વકીલ રાજુ રામચંદ્રને દલીલ કરી હતી કે તેઓ સમજાવશે કે અનુચ્છેદ ૩૨ હેઠળ રિટ પિટિશન કેમ દાખલ કરવામાં આવી છે. જોકે, કોર્ટ આ જવાબથી સંતુષ્ટ જણાઈ ન હતી. જસ્ટિસ નાગરત્નાએ 'અંતુલે' કેસનો ઉલ્લેખ કરતા સમજાવ્યું કે તે કિસ્સો અલગ હતો. જ્યારે પક્ષકારો વારંવાર ચુકાદાઓને પડકારતા રહે છે ત્યારે તેનો અંત ક્યાં આવશે? તેવો પ્રશ્ન પણ તેમણે ઉઠાવ્યો હતો.

 CJI કાંતનો હસ્તક્ષેપ:

મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) કાંતે આ ચર્ચામાં મધ્યસ્થી કરતા જણાવ્યું હતું કે, કોર્ટે હવે એક સામાન્ય કાયદાકીય સિદ્ધાંત તરીકે આ મુદ્દો નક્કી કરવો પડશે. તેમણે કહ્યું કે, "અમે તપાસ કરવા માંગીએ છીએ કે શું કોઈ કોર્ટ અનુચ્છેદ ૩૨ કે ૨૨૬ હેઠળ પોતાની શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને, સમીક્ષા કે આદેશ પાછો ખેંચવાની સત્તા હેઠળ પોતાના જ અગાઉના નિર્ણય પર ફરી વિચાર કરવા માટે સક્ષમ છે કે નહીં." સબરીમાલા સંદર્ભ મામલે બુધવારે સુનાવણીનો સાતમો દિવસ હતો અને કોર્ટે હવે વારંવાર અરજીઓ કરીને સમય બગાડવાની પ્રથા સામે કડક સંકેત આપી દીધા છે.