મેડ્રિડ : બ્રહ્માંડના અનંત અંધકારમાં પૃથ્વી સિવાય અન્ય ક્યાંય જીવન છે કે નહીં, તે સવાલનો જવાબ શોધવા માટે વૈજ્ઞાનિકો દાયકાઓથી મથામણ કરી રહ્યા છે. આ દિશામાં વિજ્ઞાન જગતને એક એવી અભૂતપૂર્વ સફળતા મળી છે જેણે ખગોળશાસ્ત્રીઓને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. આપણી આકાશગંગા (Milky Way) ના કેન્દ્રની નજીક આવેલા ગેસ અને ધૂળના એક પ્રચંડ વાદળમાંથી વૈજ્ઞાનિકોએ પહેલીવાર એક દુર્લભ કુદરતી ખાંડ (શર્કરા) ના અણુઓ શોધી કાઢ્યા છે. આ શોધ દર્શાવે છે કે જે જૈવિક ઘટકો પૃથ્વી પર જીવનની શરૂઆત માટે જવાબદાર હતા, તે અંતરિક્ષના ઊંડાણમાં પહેલેથી જ હાજર છે. વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવનાર આ રસપ્રદ અભ્યાસ ૧૩ જુલાઈના રોજ પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ 'નેચર એસ્ટ્રોનોમી' (Nature Astronomy) માં પ્રકાશિત થયો છે.
વાદળોમાં છુપાયેલી હતી રાસબેરીવાળી મીઠાશ
અંતરિક્ષના જે ક્ષેત્રમાં આ અનોખી શોધ થઈ છે તેને વૈજ્ઞાનિક પરિભાષામાં G+0.693−0.027 નામનું મોલેક્યુલર વાદળ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રદેશ આપણી આકાશગંગાનો સૌથી ધનાઢ્ય રાસાયણિક વિસ્તાર માનવામાં આવે છે. સ્પેનના અદ્યતન YEBES ૪૦-મીટર રેડિયો ટેલિસ્કોપ અને IRAM ૩૦-મીટર રેડિયો ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ કરીને વૈજ્ઞાનિકોએ અંતરિક્ષમાંથી આવતા અતિ-સંવેદનશીલ રેડિયો સંકેતો નોંધ્યા હતા. બાદમાં લેબોરેટરીમાં સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક પરીક્ષણો દ્વારા પુષ્ટિ થઈ કે આ સંકેતો બીજું કંઈ નહીં પરંતુ 'એરિથ્રુલોઝ' (Erythrulose) નામની દુર્લભ ખાંડના છે, જે સામાન્ય રીતે પૃથ્વી પર રાસબેરી જેવા લાલ મીઠા ફળોમાં જોવા મળે છે. સૌરમંડળની બહાર ખુલ્લા અવકાશમાં આ પ્રકારની ખાંડ મળવાની આ વૈશ્વિક સ્તરે સર્વપ્રથમ ઘટના છે.
શા માટે આ શોધને ‘મેગા સક્સેસ’ માનવામાં આવે છે?
એરિથ્રુલોઝ એ ચાર કાર્બન પરમાણુ ધરાવતું એક જટિલ ઓર્ગેનિક સંયોજન છે. જો કે આ આપણે રોજિંદા જીવનમાં ચા કે કોફીમાં વાપરીએ છીએ તેવી સામાન્ય ખાંડ નથી, પરંતુ જૈવિક દ્રષ્ટિએ તેનું મહત્વ અસાધારણ છે.
•    જીવનનો પાયો: આ પ્રકારની શર્કરા જીવંત કોષોને ઉર્જા પૂરી પાડવા અને જૈવિક માળખાના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
•    DNA અને RNA નું કનેક્શન: વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ ખાંડ આનુવંશિક અણુઓ જેવા કે ડીએનએ (DNA) અને આરએનએ (RNA) ના સંશ્લેષણ માટે અત્યંત જરૂરી છે, જે કોઈપણ સજીવના અસ્તિત્વ માટેનો મૂળભૂત નકશો છે.
અવકાશમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યા છે જીવનના કણો?
સ્પેનિશ નેશનલ રિસર્ચ કાઉન્સિલના અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક અને આ સંશોધનના સહ-લેખક ઇઝ્સ્ક્વીન જિમેનેઝ-સેરાએ જણાવ્યું હતું કે, ઉચ્ચ સ્તરના ફ્રીક્વન્સી કવરેજ અને અત્યંત આધુનિક ટેલિસ્કોપિક ડેટાના કારણે જ બ્રહ્માંડના આ રહસ્ય પરથી પડદો હટાવી શકાયો છે. અગાઉ નાસા (NASA) ના પ્રસિદ્ધ 'OSIRIS-REx' મિશન દ્વારા અંતરિક્ષમાંથી લાવવામાં આવેલા બેન્નુ (Bennu) એસ્ટરોઇડના નમૂનાઓમાં તેમજ ઉલ્કાપિંડોમાં પણ રાઇબોઝ અને ગ્લુકોઝ જેવી શર્કરાના અંશો મળી આવ્યા હતા. હવે આ યાદીમાં એરિથ્રુલોઝનો ઉમેરો થતાં એ સિદ્ધાંતને ભારે બળ મળ્યું છે કે પૃથ્વી પર જીવનની શરૂઆત માટે જરૂરી રાસાયણિક તત્વો કદાચ અંતરિક્ષના વાદળો અને ઉલ્કાઓ દ્વારા જ કરોડો વર્ષ પહેલાં પૃથ્વી પર આવ્યા હોઈ શકે છે.