વારાણસી : ભારતના મધ્યમ વર્ગીય પરિવારોમાં અત્યારે સોલાર પેનલ લગાવવા માટે એક અનોખી સ્પર્ધા જોવા મળી રહી છે, જેમાં ‘પડોશીની ઈર્ષ્યા’ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે. વારાણસીના સિગ્રા વિસ્તારમાં રહેતા રજત પાઠક જેવા લાખો લોકો હવે પડોશીઓના ટેરેસ પર સોલાર પેનલ જોઈને આ ટેકનોલોજી અપનાવી રહ્યા છે. વર્ષ 2024માં શરૂ થયેલી પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ મળતી મોટી સબસિડીએ જે કામ કર્યું છે, તેનાથી પણ મોટું કામ પડોશીઓ વચ્ચેની તંદુરસ્ત ખેંચતાણે કર્યું છે. અગાઉ સોલાર સિસ્ટમને માત્ર ધનિકોની સુવિધા માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે સરકારી પ્રોત્સાહન અને ઘટતા જતા વીજળી બિલને કારણે 30 લાખથી વધુ ભારતીય પરિવારો સ્વચ્છ ઉર્જા તરફ વળ્યા છે.
સૌર ઉર્જાના આ પરિવર્તનમાં મહારાષ્ટ્રનું સતારા જિલ્લો એક મોટું ઉદાહરણ બનીને ઉભર્યું છે, જ્યાં એક આખું ગામ વીજળીના બિલમાંથી મુક્ત થયું છે. સતારાના એક ગામમાં 420 લોકોએ સામૂહિક રીતે સોલાર અપનાવીને વીજળીનો ખર્ચ શૂન્ય કરી દીધો છે, એટલું જ નહીં, તેઓ વધારાની વીજળી ગ્રીડમાં વેચીને ક્રેડિટ પણ મેળવી રહ્યા છે. આ ટ્રેન્ડને કારણે જ વર્ષ 2025માં ભારતે 1,08,494 GWh સૌર ઉર્જાનું ઉત્પાદન કરીને જાપાનને પાછળ છોડી દીધું છે. ગ્રેટર નોઈડા અને લખનૌ જેવા શહેરોમાં પણ હવે બંગલાઓ અને એપાર્ટમેન્ટ્સની છત પર સોલાર પેનલ્સનો વ્યાપ એટલો વધ્યો છે કે અનેક વસાહતોમાં વીજળીના બિલ શૂન્ય આવવા લાગ્યા છે.
આંકડાકીય દૃષ્ટિએ જોઈએ તો, ભારતમાં રૂફટોપ સોલાર ઇન્સ્ટોલેશનની સંખ્યા વર્ષ 2016માં માત્ર એક લાખ હતી, જે 2025 સુધીમાં વધીને 30 લાખને પાર કરી ગઈ છે. હાલમાં લખનૌ અને સુરત જેવા શહેરો આ ક્ષેત્રે અગ્રેસર છે, જ્યારે ઓડિશા જેવા રાજ્યોમાં પણ આ યોજનાનો વ્યાપ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. નેટ મીટરિંગની સુવિધાને કારણે રહીશો પોતાની જરૂરિયાત કરતા વધુ વીજળી સરકારને વેચી શકે છે, જેની સામે તેમને યુનિટ ક્રેડિટ મળે છે. આ પરિવર્તન માત્ર પર્યાવરણ માટે જ નહીં, પરંતુ મધ્યમ વર્ગની આર્થિક બચત માટે પણ ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહ્યું છે, જેનાથી ભારત વિશ્વમાં સૌર ઉર્જાના હબ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.