નવી દિલ્હી, તા.૨૭: દશકાઓથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારો માટે 'વિદેશમાં અભ્યાસ' (Study Abroad) એ ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને વૈશ્વિક કારકિર્દીની સૌથી મોટી આકાંક્ષા રહી છે. પરંતુ તાજેતરના સમયમાં વૈશ્વિક રાજકારણ, ચલણના મૂલ્યમાં ઘટાડો અને કડક ઇમિગ્રેશન નીતિઓને કારણે આ સપનું અત્યંત મોંઘું અને અનિશ્ચિત બની ગયું છે. બીજી તરફ, ભારતમાં નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) ના પરિણામે વિશ્વની અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓ પોતાના કેમ્પસ ભારતમાં શરૂ કરી રહી છે, જેનાથી એક નવો જ યુગ શરૂ થઈ રહ્યો છે.
વિદેશ અભ્યાસનું નાણાકીય અને નિયમનકારી ચિત્ર વિષમ બન્યું
તાજેતરમાં જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) સરકારે 'સ્ટેટસ ઓફ ડ્યુરેશન' માળખું નાબૂદ કરીને ચાર વર્ષની નિશ્ચિત પ્રવેશ વિન્ડો લાગુ કરી દીધી છે, જ્યારે ગ્રેજ્યુએશન પછીનો ગ્રેસ પીરિયડ ૬૦ દિવસથી ઘટાડીને માત્ર ૩૦ દિવસ કરી દેવાયો છે.
•    વિઝા અસ્વીકાર: ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતીય અરજદારો માટે F-1 વિઝા અસ્વીકારનો દર ૪૪% સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે કેનેડાએ પણ ૨૦૨૫ ના પ્રારંભમાં વિદ્યાર્થી વિઝામાં ૭૦% નો માતબર ઘટાડો કર્યો છે.
•    તોતિંગ ખર્ચ: ડોલર સામે રૂપિયો ૯૬ ની ઐતિહાસિક નીચી સપાટી પર પહોંચતા, યુએસમાં ૪ વર્ષની ગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રીનો ખર્ચ હવે રૂ. ૯૦ લાખથી રૂ. ૧.૮ કરોડ સુધી વધી ગયો છે.
•    H-1B પર વધારાનો બોજ: અભ્યાસ પછી નોકરી માટે આધારભૂત ગણાતા H-1B વિઝા માર્ગ પર $૧૦૦,૦૦૦ ની વધારાની સપ્લીમેન્ટરી ફી લાદવામાં આવી છે, જે નોકરીદાતાઓ માટે ભારતીયોને હાયર કરવાનું આર્થિક રીતે અશક્ય બનાવી રહી છે.
"ભારતમાં મેળવેલી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રમાંકિત ડિગ્રીનો ખર્ચ વિદેશમાં મેળવેલી ડિગ્રી કરતાં ૩૦% થી ૪૦% ઓછો હોય છે. સમાન અભ્યાસક્રમ, સમાન ફેકલ્ટી અને સમાન વૈશ્વિક માન્યતા - બચેલી મૂડી વિદ્યાર્થી માટે દેવાથી મુક્ત કારકિર્દી શરૂ કરવાની મોટી તક આપે છે."
— અશ્વિન દામેરા (શિક્ષણ નિષ્ણાત)
વૈશ્વિક શિક્ષણ હવે ભારત આવી રહ્યું છે
હવે ભારતના વિદ્યાર્થીઓએ વૈશ્વિક એક્સપોઝર માટે દેશ છોડવાની જરૂરિયાત ઘટી રહી છે. યુજીસી (UGC) ની મંજૂરી બાદ વૈશ્વિક સ્તરે ૫૧મા ક્રમે રહેલી 'બ્રિસ્ટલ યુનિવર્સિટી' એ મુંબઈમાં અને ૧૩૯મા ક્રમે રહેલી 'લિવરપૂલ યુનિવર્સિટી' એ બેંગલુરુમાં પોતાના કેમ્પસ સ્થાપિત કર્યા છે.
આ યુનિવર્સિટીઓ માત્ર ડિગ્રી જ નહીં, પરંતુ તેમની વિશિષ્ટ શિક્ષણ પદ્ધતિઓ (જેમ કે વિક્ટોરિયા યુનિવર્સિટીનું VU બ્લોક મોડેલ) અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) સુપરકોમ્પ્યુટર જેવા રિસર્ચ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ક્લાઉડ એક્સેસ સીધી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને પૂરી પાડી રહી છે.
GCC નો વિસ્ફોટ અને ભારતનું ગ્લોબલ હબ બનવું
ભારતમાં ૨૦૩૦ સુધીમાં ૨,૫૦૦ થી વધુ ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCC) અને ૧૦૦ થી વધુ યુનિકોર્ન સ્ટાર્ટઅપ્સ આકાર લઈ રહ્યા છે. વિશ્વની સૌથી વધુ કામકાજી વયની વસ્તી ધરાવતો ભારત એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં ચાર પેઢીઓ એકસાથે કામ કરી રહી છે.
હવે પૂણે, ચેન્નાઈ કે ઈન્દોરથી સ્નાતક થતો યુવાન સ્થાનિક નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે કામ કરતી AI-ફર્સ્ટ કંપનીઓમાં સીધી સ્પર્ધા કરી રહ્યો છે. ભારત હવે વિદેશ જઈ ન શકતા વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર 'ફોલબેક વિકલ્પ' નથી બનાવી રહ્યું, પરંતુ એક એવું શૈક્ષણિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરી રહ્યું છે જે ભારતમાં રહીને ભણવાની પસંદગીને સૌથી વધુ તર્કસંગત અને ભવિષ્યલક્ષી નિર્ણય બનાવે છે.