<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Monday, 16th November 2026

ચીની નિર્ભરતા ઘટાડવા રણનીતિઃ અનેક સેકટરોમાં કામ શરૂ

ભારત સરકારે ઉઠાવ્‍યા અનેક પગલાઃ આત્‍મનિર્ભરતાનો ધ્‍યેય ઇવી -બેટરી - સોલાર પેનલ - દવાનો કાચો માલ - ડિસ્‍પ્‍લે - ઇલેકટ્રોનિકસ - રેલ્‍વેના પૈડા - મશીનરી સેકટરમાં ઉત્‍પાદન - પ્રોત્‍સાહન

નવી દિલ્‍હી તા.૧૬: ચીન પર આયાત નિર્ભરતાના જોખમોને ઓળખીને, ભારત સરકારે વિકલ્‍પો વિકસાવવા માટે તેના પ્રયાસો વધુ તીવ્ર બનાવ્‍યા છે. લિથિયમ-નિકલ ખાણકામ અને પ્રક્રિયા માટે PLI, સૌર અને ફાર્માસ્‍યુટિકલ ઉત્‍પાદન, અને સેમિકન્‍ડક્‍ટર પ્‍લાન્‍ટ્‍સ અને રેલ્‍વે મશીનરીના સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન સહિત પગલાં લેવામાં આવ્‍યા છે. આ આત્‍મનિર્ભરતાને વેગ આપવા માટે મેક ઇન ઇન્‍ડિયાનો આગળનો તબક્કો શરૂ કરવામાં આવ્‍યો છે. હાલમાં, ભારત ૫૯ ઉત્‍પાદન ક્ષેત્રોમાં ૯૦ થી ૧૦૦ ટકા ચીન પર નિર્ભર છે. સરહદી તણાવ વધવાની સ્‍થિતિમાં ચોક્કસ ક્ષેત્રોને મુશ્‍કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે તે સુનિヘતિ કરવા માટે આ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.

૧૯ ઓક્‍ટોબરના રોજ, ચીને ટનલ બોરિગ અને અન્‍ય ચોક્કસ વિશિષ્ટ બાંધકામ મશીનરી પર નવા પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી, જે ૧૮ નવેમ્‍બરથી અમલમાં આવશે. આ નવા પ્રતિબંધો હેઠળ, આ મશીનરીના નિકાસકારોને ચીનના દ્વિ-ઉપયોગી માલ નિકાસ નિયંત્રણ શાસન હેઠળ લાઇસન્‍સ મેળવવાની જરૂર પડશે. એવું માનવામાં આવે છે કે ચીને ભારતના વ્‍યૂહાત્‍મક રીતે મહત્‍વપૂર્ણ પ્રોજેક્‍ટ્‍સને અસર કરવા માટે આ પગલાં લીધા છે. છેલ્‍લા ચાર વર્ષોમાં, ચીનથી ટનલ મશીનરીની આયાત વાર્ષિક ઼૧૮ મિલિયનથી ઘટીને માત્ર ડોલર ૮૦૦,૦૦૦ થઈ ગઈ છે. ૨૦૨૪ માં ભારતમાં આવતી કેટલીક ટનલ મશીનરી માટે કસ્‍ટમ્‍સ ક્‍લિયરન્‍સ અવરોધાયું હતું. મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્‍ટ માટે જરૂરી કેટલીક મશીનરી એક જર્મન કંપની દ્વારા તેના ચીની પ્‍લાન્‍ટમાં બનાવવામાં આવી હતી. તેથી, ચીને તે મશીનરીને મંજૂરી આપવા માટે ઘણી નવી આવશ્‍યકતાઓ લાદી. ૨૦૨૫-૨૬ માં ચીનથી ભારતની આયાત ડોલર ૧૩૧.૬૩ બિલિયન હતી, જ્‍યારે ભારતની ચીનમાં નિકાસ આશરે ઼૧૯.૪૭ બિલિયન હતી. આનો અર્થ એ થયો કે ચીન સાથે ભારતની વેપાર ખાધ આશરે ડોલર ૧૧૨.૧૬ બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે.

1- EV બેટરી માટે દુર્લભ ખનીજો

લિથિયમ, કોબાલ્‍ટ અને નિકલ જેવા ખનિજો માટે ભારતની ચીન પર નિર્ભરતા ૯૫ થી ૧૦૦ ટકા સુધીની છે, જે EV બેટરી માટે જરૂરી છે. નિકાસમાં રોક બેટરી અને ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ ક્ષેત્રો તેમજ લશ્‍કરી ક્ષમતાઓને અસર કરી શકે છે.

પગલાં: સરકાર સ્‍થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્‍તરે ખાણકામ પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરી રહી છે. આર્જેન્‍ટિનામાં પાંચ લિથિયમ બ્‍લોક હસ્‍તગત કરવામાં આવ્‍યા છે. ઓસ્‍ટ્રેલિયા અને ચિલીમાં લિથિયમ-કોબાલ્‍ટ ખાણકામ માટેના કરાર અંતિમ તબક્કામાં છે. બેટરી કચરાના નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્‍યો છે જેથી લિથિયમ-નિકલ સામગ્રીનો સ્‍થાનિક રીતે ઉપયોગ કરી શકાય. બે લિથિયમ અને બે નિકલ પ્રોસેસિગ પ્‍લાન્‍ટને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

૨- સોલર પેનલ્‍સ અને અન્‍ય પેનલ્‍સ

સોલર પેનલ્‍સ અને ડિસ્‍પ્‍લે બોર્ડ માટે વેફર્સ અને પોલિસિલિકોન જેવી સામગ્રી માટે ભારતની ચીન પર નિર્ભરતા ૯૫ ટકા છે. નિકાસમાં રોક સૌર પ્રોજેક્‍ટ્‍સ અને સમગ્ર સ્‍થાનિક બજારને અસર કરી શકે છે.

પગલાઃ સોલર પેનલ્‍સ, ઉચ્‍ચ-કાર્યક્ષમતા મોડ્‍યુલ્‍સ અને પોલિસિલિકોનના ઉત્‍પાદન માટે PLI યોજના લાગુ કરવામાં આવી છે. સ્‍વદેશી ઉદ્યોગને સુરક્ષિત રાખવા માટે મૂળભૂત કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી અને મોડેલ્‍સ અને ઉત્‍પાદકોની મંજૂર સૂચિ જેવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્‍યા છે. ચાઇનીઝ સોલાર પેનલ્‍સ પર એન્‍ટિ-ડમ્‍પિંગ ડ્‍યુટી વધારવામાં આવી છે, અને કાચા માલ માટે ખનિજોના ખાણકામના પ્રયાસો વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવ્‍યા છે.

૩- ફાર્માસ્‍યુટિકલ ઉદ્યોગ માટે કાચો માલ

કેટલાક ફાર્માસ્‍યુટિકલ ઘટકો, એન્‍ટિબાયોટિક્‍સ અને ડ્રગ ઇન્‍ટરમીડિયેટ, જેમ કે સ્‍ટ્રેપ્‍ટોમાસીન, ૯૦ થી ૧૦૦ ટકા ચીન પર આધારિત છે. નિકાસ બંધ કરવાથી દવાના ભાવ વધી શકે છે અને ઉત્‍પાદન પર અસર પડી શકે છે.

 

પગલાં: સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન માટે રૂા.૫,૦૦૦ કરોડથી વધુના ૪૦ પ્રોજેક્‍ટ્‍સ શરૂ કરવામાં આવ્‍યા છે. એન્‍ટિબાયોટિક્‍સમાં મહત્‍વપૂર્ણ ઘટક પેનિસિલિન જીનું ઉત્‍પાદન આંધ્રપ્રદેશના કાકીનાડામાં ફરી શરૂ કરવામાં આવ્‍યું છે, અને જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરના કઠુઆમાં એન્‍ટિબાયોટિક ઉત્‍પાદન વધારવામાં આવ્‍યું છે. ગેરકાયદેસર પ્રવેશ બંધ કરવામાં આવ્‍યો છે.

૪- ડિસ્‍પ્‍લે અને ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ

LED અને OLED ડિસ્‍પ્‍લેની કેટલીક શ્રેણીઓમાં ચીનનો આયાત હિસ્‍સો ૯૦% થી વધુ છે, જ્‍યારે ડિસ્‍પ્‍લે પેનલ્‍સ પર નિર્ભરતા ૯૫% જેટલી ઊંચી છે. મોબાઇલ ફોનથી લઈને ટીવી સુધીના તમામ ડિસ્‍પ્‍લે, ચાઇનીઝ કાચા માલનો ઉપયોગ કરે છે.

કદમઃ આ મુદ્દો દુર્લભ ખનીજોનો સમાવેશ કરે છે, તેથી તેને લાંબા ગાળાની યોજનાઓમાં સમાવવામાં આવ્‍યો છે. ૧૦૦% સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદનને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે મેક ઇન ઇન્‍ડિયાના બીજા તબક્કામાં એક અલગ પેકેજ શરૂ કરવામાં આવ્‍યું છે. દેશમાં ત્રણ સેમિકન્‍ડક્‍ટર પ્‍લાન્‍ટ કાર્યરત કરવામાં આવ્‍યા છે, અને જાપાની અને તાઇવાનની કંપનીઓ સાથે ૧૩ થી વધુ કરારો પર હસ્‍તાક્ષર કરવામાં આવ્‍યા છે.

૫- રેલ્‍વે વ્‍હીલ્‍સ, એક્‍સલ્‍સ અને હાઇડ્રોલિક મશીનરી

૨૦૨૪-૨૫માં માલવાહક ટ્રેન વ્‍હીલ્‍સ અને એક્‍સલ આયાતમાં ચીનનો હિસ્‍સો ૯૦.૩% હતો, જ્‍યારે હાઇડ્રોલિક-ઇલેક્‍ટ્રોનિક મશીનરી પર નિર્ભરતા ૯૫% છે. ટનલ બોરિગ મશીનોની આયાત ધીમી પડવાની અસર ભારતીય પ્રોજેક્‍ટ્‍સ પર પહેલાથી જ જોવા મળી છે.

કદમઃ તમિલનાડુના તિરુવલ્‍લુરમાં એક પ્‍લાન્‍ટ સ્‍થાપિત કરવામાં આવ્‍યો છે. દુર્ગાપુર અને રાયબરેલી પ્‍લાન્‍ટને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્‍યા છે. ૧૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જેમાં હાઇડ્રોલિક એક્‍સકેવેટર્સ, ક્રેન્‍સ અને ટનલ બોરિગ મશીનોના ૫૦ ટકા સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદનને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્‍યું છે.

(1:26 PM IST)