નવી દિલ્હી, તા.૦૧: વૈશ્વિક રાજકારણની ગતિશીલતા અત્યારે એટલી ઝડપથી બદલાઈ રહી છે કે દેશો પોતાની જરૂરિયાતો મુજબ રાતોરાત ભાગીદારો બદલી નાખે છે. પરંતુ, આ ક્ષણભંગુર દુનિયામાં ભારત અને જાપાન વચ્ચેની મિત્રતા માત્ર રાજદ્વારી સંબંધ નથી, પણ અખંડ વિશ્વાસ, સમાન સંસ્કૃતિ અને મજબૂત વ્યુહાત્મક ભાગીદારીનું એક અજોડ ઉદાહરણ છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલું વાર્ષિક ભારત-જાપાન શિખર સંમેલન માત્ર એક ઔપચારિક બેઠક નથી, પરંતુ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનની વધતી દાદાગીરીને રોકવા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત કરવા માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને જાપાનના વડાપ્રધાન સના તાકાઈચી વચ્ચેનો એક માસ્ટરપ્લાન છે.
બૌદ્ધ દર્શન: સદીઓ જૂના આત્મિક જોડાણનો પાયો
આ અતૂટ મિત્રતાની વાર્તા આધુનિક રાજકારણની ઘણી સદીઓ પહેલાં શરૂ થાય છે. ભારતીય ધરતી પર ઉદ્ભવેલો બૌદ્ધ ધર્મ છઠ્ઠી સદીમાં ચીન અને કોરિયાના રસ્તે થઈને જાપાન પહોંચ્યો હતો. આ આધ્યાત્મિક દર્શને જાપાની સંસ્કૃતિ અને જીવનશૈલીને એટલી ઊંડી અસર કરી કે આજે પણ જાપાનના લોકો ભગવાન બુદ્ધ અને ભારતીય પરંપરા પ્રત્યે અપાર શ્રદ્ધા અને આદર ધરાવે છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધના ભયાનક વિનાશ બાદ, જાપાનના પુનર્નિર્માણને ટેકો આપનારા પ્રારંભિક દેશોમાં ભારત મોખરે હતું. વર્ષ ૧૯૫૨માં બંને દેશો વચ્ચે સત્તાવાર રાજદ્વારી સંબંધો સ્થપાયા હતા, જેને ૨૦૧૪માં 'ખાસ વ્યૂહાત્મક અને વૈશ્વિક ભાગીદારી' માં બદલી નાખવામાં આવી હતી.
દિલ્હી મેટ્રોથી બુલેટ ટ્રેન: ભારતીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જાપાની લાઈફલાઈન
જો સામાન્ય ભારતીય નાગરિકને પૂછવામાં આવે કે ભારત માટે જાપાનનું સૌથી મોટું યોગદાન શું છે, તો મોંમાંથી પહેલો શબ્દ 'દિલ્હી મેટ્રો' નીકળશે. જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) એ ભારતીય પાટનગરની પરિવહન વ્યવસ્થાને મેટ્રો દ્વારા આધુનિક બનાવી દીધી. આજે મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ (બુલેટ ટ્રેન) પ્રોજેક્ટ, દિલ્હી-મુંબઈ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોરિડોર, અને પૂર્વોત્તર ભારતના વ્યૂહાત્મક પુલોનું નિર્માણ જાપાનની સત્તાવાર વિકાસ સહાય (ODA) ની મદદથી યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યું છે.
ચીન ફેક્ટર અને ક્વાડ (QUAD) નું કડક વલણ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દક્ષિણ ચીન સાગર અને લદ્દાખ સરહદે ચીનની વધતી સૈન્ય આક્રમકતાએ ભારત અને જાપાનને એકબીજાની વધુ નજીક લાવી દીધા છે. બંને દેશો મુક્ત, ખુલ્લા અને નિયમ-આધારિત ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના પક્ષધર છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ 'ક્વાડ' (QUAD) જૂથના સૌથી સક્રિય સભ્યો છે. JIMEX, 'ધર્મ ગાર્ડિયન' અને 'વીર ગાર્ડિયન' જેવી ત્રણેય સેનાઓની સંયુક્ત લશ્કરી કવાયતો દ્વારા બંને દેશો દુશ્મનોને પોતાની તાકાતનો અહેસાસ કરાવી રહ્યા છે.
૧,૪૦૦ થી વધુ કંપનીઓ અને અબજો ડોલરનું રોકાણ
વેપારના મોરચે, જાપાન હવે ચીનના વિકલ્પ તરીકે ભારતને ગ્લોબલ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવા માંગે છે. ભારતમાં હાલમાં ૧,૪૦૦ થી વધુ જાપાની કંપનીઓ ધમધમી રહી છે. મારુતિ સુઝુકી, ટોયોટા, હોન્ડા, હિટાચી અને પેનાસોનિક જેવી બ્રાન્ડ્સ ભારતીય ઘર-ઘરનો હિસ્સો બની ચૂકી છે. સેમિકન્ડક્ટર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ગ્રીન એનર્જી અને સ્પેસ ટેકનોલોજીમાં હવે બંને દેશો ખભેખભા મિલાવીને કામ કરી રહ્યા છે. વર્ષ ૨૦૨૭માં બંને દેશો પોતાના સંબંધોના ૭૫ વર્ષ પૂર્ણ કરશે, જે એશિયાના ભવિષ્યને વધુ સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ બનાવવાનો નવો રોડમેપ સાબિત થશે.