(મુંબઈ): શેરબજારના રોકાણકારો માટે શુક્રવારનો દિવસ અત્યંત આઘાતજનક રહ્યો. દિવસભર તેજીના મૂડમાં રહેલા સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં બપોરે ૩ વાગ્યા પછી અચાનક એવો કડાકો આવ્યો કે સેન્સેક્સ ૧૦૯૨ પોઈન્ટ્સ ગગડી ગયો, જ્યારે નિફ્ટીમાં ૩૫૯ પોઈન્ટ્સનું મોટું ગાબડું પડ્યું. બજારમાં આવેલી આ અચાનક સુનામી પાછળના અનેક કારણો હોવા છતાં, સૌથી મોટું અને ચર્ચિત કારણ 'MSCI રિબેલેન્સિંગ' હોવાનું નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.
શું છે MSCI ઇન્ડેક્સ રિબેલેન્સિંગ?
મોર્ગન સ્ટેનલી કેપિટલ ઇન્ટરનેશનલ (MSCI) એ વિશ્વના ૨૩ દેશોના ૧,૬૦૦ થી વધુ શેરોનો ઇન્ડેક્સ છે. જ્યારે વૈશ્વિક ફંડો ભારતીય બજારમાં રોકાણ કરે છે, ત્યારે તેઓ આ ઇન્ડેક્સને બેન્ચમાર્ક તરીકે વાપરે છે. વર્ષમાં ચાર વાર (ફેબ્રુઆરી, મે, ઓગસ્ટ, નવેમ્બર) આ ઇન્ડેક્સમાં ફેરફાર થાય છે, જેને 'રિબેલેન્સિંગ' કહેવાય છે. જ્યારે કોઈ શેર ઇન્ડેક્સમાં ઉમેરાય અથવા બહાર નીકળે, ત્યારે વૈશ્વિક ફંડોએ તે મુજબ તેમના પોર્ટફોલિયોમાં ફેરફાર કરવો પડે છે, જેના કારણે બજારમાં જંગી લે-વેચ જોવા મળે છે.
શુક્રવારે શું થયું?
શુક્રવારે આ રિબેલેન્સિંગના નિયમો અમલી બન્યા હતા. MSCI દ્વારા કરવામાં આવેલા ફેરફારો નીચે મુજબ હતા:
•    ઇન્ડેક્સમાં સામેલ શેર: ફેડરલ બેંક, MCX, NALCO અને ઇન્ડિયન બેંક.
•    ઇન્ડેક્સમાંથી બહાર નીકળેલા શેર: હ્યુન્ડાઇ મોટર ઇન્ડિયા, જ્યુબિલન્ટ ફૂડવર્ક્સ, કલ્યાણ જ્વેલર્સ અને RVNL.
આ ફેરફારોને કારણે બજારમાં અંદાજે ₹૮,૦૦૦ કરોડનો આઉટફ્લો (પૈસાની બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા) થયો હતો. દિવસભર ગ્રીન ઝોનમાં ટ્રેડિંગ કર્યા બાદ, બપોરે ૩ વાગ્યા પછી આ વેચવાલીના દબાણને કારણે સેન્સેક્સ ૭૫,૫૦૦ ના સ્તરથી ઘટીને ૭૪,૭૦૦ ની આસપાસ આવી ગયો હતો.
બજાર કેમ ડૂબ્યું?
માત્ર MSCI જ નહીં, પરંતુ અન્ય પરિબળો પણ આ ઘટાડા માટે જવાબદાર હતા. દેશમાં નબળા ચોમાસાના અનુમાન, યુએસ-ઈરાન વચ્ચેના શાંતિ સોદા અંગેની અનિશ્ચિતતા અને વિદેશી રોકાણકારો (FPI) દ્વારા સતત કરવામાં આવતી વેચવાલીએ બજારનું વાતાવરણ ડહોળી દીધું હતું. એનર્જી સેક્ટરના શેરો જેવા કે ONGC, NTPC અને BPCL માં જોવા મળેલી વેચવાલીએ પણ બજારને નીચે ખેંચવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી.
રોકાણકારો માટે શીખ
આજના ઘટાડા વચ્ચે એક આશાનું કિરણ પણ હતું - સ્મોલ-કેપ અને મિડ-કેપ ઇન્ડેક્સમાં અનુક્રમે ૦.૭% અને ૩.૨% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. આ દર્શાવે છે કે બ્લુચિપ શેરોમાં વેચવાલી હોવા છતાં, નાના અને મધ્યમ કદની કંપનીઓ પ્રત્યે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ હજુ અકબંધ છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યારે MSCI જેવી વૈશ્વિક એજન્સીઓ મોટા ફેરફારો કરે છે, ત્યારે બજારમાં આવી અસ્થિરતા સ્વાભાવિક છે. રોકાણકારોએ ગભરાયા વિના લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણ સાથે બજાર પર નજર રાખવી જોઈએ.