ગ્વાલિયર : ભારતના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને સમૃદ્ધ રાજઘરાનાઓમાંથી એક એવા ગ્વાલિયરના સિંધિયા રાજઘરાનાની આશરે ₹૪૦,૦૦૦ કરોડ ($૪.૮ અબજ) ની વિરાટ સંપત્તિનો કાનૂની અને રાજકીય વિવાદ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. દેશની આઝાદી બાદ ભારત સાથે રજવાડાઓના એકીકરણ વખતે ઘડાયેલો ૭૮ વર્ષ જૂનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ 'ધ કોવેનન્ટ' (The Covenant - કરાર પત્ર) આ અબજો રૂપિયાના સંપત્તિ વિવાદનો આખરી ઉકેલ લાવવા માટે ચાવીરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.

શું છે ૭૮ વર્ષ જૂનો 'ધ કોવેનન્ટ' દસ્તાવેજ?

ભારત સ્વતંત્ર થયા બાદ દેશના દેશી રજવાડાઓના વિલીનીકરણની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી ત્યારે મધ્ય ભારત (જે બાદમાં મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય બન્યું) ની રચના સમયે આ ઐતિહાસિક કરાર પત્ર તૈયાર કરાયો હતો:

· કરારની તારીખ: ભારત સરકાર અને ગ્વાલિયરના તત્કાલીન શાસકો વચ્ચે ૩ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૮ ના રોજ આ સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

· મિલકતોની વહેંચણી: આ કરાર હેઠળ જ રાજઘરાનાની "સરકારી/જાહેર સંપત્તિ" અને "ખાનગી સંપત્તિ" વચ્ચે સ્પષ્ટ રેખા દોરવામાં આવી હતી.

· ખાનગી સંપત્તિની યાદી: 'ધ કોવેનન્ટ' અનુસાર ગ્વાલિયરનો ૪૦૦ થી વધુ રૂમ ધરાવતો ભવ્ય જય વિલાસ પેલેસ, સાંખ્યા વિલાસ, સુસેરા કોઠી, શિવપુરી સ્થિત માધવ વિલાસ પેલેસ અને જ્યોર્જ કેસલ કોઠી ને સિંધિયા પરિવારની ખાનગી સંપત્તિ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

૪૦,૦૦૦ કરોડની સંપત્તિ અને આંતરિક વિવાદ

સિંધિયા રાજઘરાનાની આ સંપત્તિઓમાં વિશ્વના સૌથી આલીશાન મહેલો, વિન્ટેજ ઝુમ્મરો, કિંમતી કળાનુરાગી વસ્તુઓ અને કરોડો ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલી કિંમતી જમીનોનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, દાયકાઓથી આ મિલકતો પર પરિવારના વારસદારો વચ્ચે હક અને હિસ્સાને લઈને કાનૂની લડાઈ ચાલી રહી છે.

હવે આ ૭૮ વર્ષ જૂના સરકારી દસ્તાવેજ 'ધ કોવેનન્ટ' ની જોગવાઈઓ અને તે સમયના કરારોને આધારે જ અદાલતમાં મિલકતની કાનૂની સ્થિતિ અને વાસ્તવિક માલિકી નક્કી કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. સ્થાનિકો અને કાનૂની ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોની નજર અત્યારે આ દસ્તાવેજના આધાર પર આવનારા આખરી નિર્ણય પર ટકેલી છે.