રશિયા છેલ્લા બે દાયકાથી દુનિયામાં સૌથી વધુ સોનું ભેગું કરનાર દેશોમાં સામેલ રહ્યું છે. પરંતુ હવે એ જ રશિયા ઝડપથી પોતાનું ગોલ્ડ રિઝર્વ વેચી રહ્યું છે. આ સમાચાર સામે આવતા જ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને યુદ્ધની અસર અંગે નવા સવાલો ઊભા થયા છે. શું રશિયા કોઈ મોટા આર્થિક સંકટ તરફ વધી રહ્યું છે? શું યુદ્ધે તેની કમર તોડી નાખી છે? કે પછી આ પાછળ કોઈ મોટી આર્થિક ચાલ છુપાયેલી છે?

દુનિયાભરના નિષ્ણાતોનું ધ્યાન હાલ એક જ બાબત પર અટક્યું છે — વર્ષો સુધી સોનું ખરીદનાર રશિયા હવે અચાનક એટલું સોનું કેમ વેચી રહ્યું છે?

રશિયા પાસે હાલમાં આશરે 2304.75 ટન સોનાનો ભંડાર છે, જેની કિંમત લગભગ 337.5 અબજ ડોલર ગણાય છે. પરંતુ વર્ષ 2026માં રશિયાએ પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વમાં જે ઘટાડો કર્યો છે, તે છેલ્લા 24 વર્ષમાં સૌથી મોટો માનવામાં આવી રહ્યો છે.

માત્ર મે 2026માં જ રશિયાની સેન્ટ્રલ બેન્કે આશરે 73.9 મિલિયન ઔંસ સોનું વેચી દીધું. જ્યારે જાન્યુઆરીથી એપ્રિલ વચ્ચે લગભગ 900,000 ઔંસ એટલે કે 28 ટન જેટલું સોનું વેચાયું હતું. વર્ષ 2002 પછી આટલી મોટી માત્રામાં ગોલ્ડ સેલિંગ પહેલી વાર જોવા મળી છે.

વર્ષ 2002થી 2025 વચ્ચે રશિયાએ 1900 ટનથી વધુ સોનું ખરીદ્યું હતું. ખાસ કરીને 2008થી 2012 દરમિયાન 500 ટન અને 2014થી 2019 વચ્ચે આશરે 1200 ટન સોનાની ખરીદી કરવામાં આવી હતી. તે સમયે રશિયા પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વને ડોલર સામે મજબૂત ઢાલ તરીકે ઉભું કરી રહ્યું હતું. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. યુદ્ધ, પ્રતિબંધો અને વધતા ખર્ચ વચ્ચે રશિયાએ પોતાની જ રણનીતિ બદલી નાખી છે.

યુક્રેન સાથેના યુદ્ધ બાદ રશિયાનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. સૈન્ય ખર્ચ, હથિયારો, સુરક્ષા અને આંતરિક આર્થિક દબાણ વચ્ચે સરકાર પર ભારે બોજો આવ્યો છે. રિપોર્ટ મુજબ રશિયાની બજેટ ડેફિસિટ લગભગ 4.6 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. એટલે કે સરકાર જેટલી કમાણી કરી રહી છે, તેનાથી ઘણો વધારે ખર્ચ કરી રહી છે. આ ખાડો પુરવા માટે હવે રશિયાને પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વનો સહારો લેવો પડી રહ્યો છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ  અને પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર અનેક આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. જેના કારણે રશિયાની સૌથી મોટી આવક — ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની નિકાસ — અસરગ્રસ્ત થઈ છે. નિકાસ ઘટતા વિદેશી ચલણની આવકમાં ઘટાડો થયો છે. બીજી તરફ રશિયાને પોતાના ચલણ ‘રૂબલ’ને પણ સ્થિર રાખવું જરૂરી બન્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સોનું વેચીને ડોલર અને વિદેશી કરન્સી એકત્ર કરવી રશિયા માટે જરૂરી બની ગઈ છે.

આ સમગ્ર મામલામાં એક રસપ્રદ પાસું પણ છે. હાલ વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવ ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ છે. રશિયાએ વર્ષો પહેલા સસ્તા ભાવે સોનું ખરીદ્યું હતું. હવે એ જ સોનું મોંઘા ભાવે વેચીને રશિયા જબરદસ્ત નફો કમાઈ રહ્યું છે. એટલે આ માત્ર મજબૂરી નહીં પરંતુ એક આર્થિક સ્ટ્રેટેજી પણ હોઈ શકે છે. એક તરફ યુદ્ધના ખર્ચને પહોંચી વળવું અને બીજી તરફ ઊંચા ભાવનો ફાયદો ઉઠાવવો — બંને કામ રશિયા એકસાથે કરી રહ્યું છે.

રશિયા જેવી મોટી આર્થિક અને સૈન્ય શક્તિ જો પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વ વેચવા મજબૂર બને, તો તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. કારણ કે સોનું કોઈ પણ દેશ માટે અંતિમ આર્થિક સુરક્ષા માનવામાં આવે છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે અને પ્રતિબંધો વધુ કડક બનશે, તો રશિયાને આગળ પણ વધુ સોનું વેચવું પડી શકે છે. અને જો એવું બન્યું, તો તેની અસર વૈશ્વિક ગોલ્ડ માર્કેટથી લઈને ઓઇલ માર્કેટ સુધી જોવા મળી શકે છે.

એક વાત તો સ્પષ્ટ છે — રશિયાનું આ પગલું માત્ર ગોલ્ડ સેલિંગ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક અને રાજકીય તણાવની મોટી આગાહી સમાન છે..