નવી દિલ્‍હી તા.૧૫: વિશ્વભરના લાખો લોકોનો મુખ્‍ય ખોરાક, ચોખા અંગે ચિતાજનક સમાચાર સામે આવ્‍યા છે. બ્‍લૂમબર્ગ, યુએસ ડિપાર્ટમેન્‍ટ ઓફ એગ્રીકલ્‍ચર (યુએસડીએ) ના અહેવાલને ટાંકીને અહેવાલ આપે છે કે ૨૦૨૬-૨૭ સીઝનમાં વૈશ્વિક ચોખાનું ઉત્‍પાદન ઘટી શકે છે. છેલ્‍લા દાયકા (૧૧ વર્ષ) માં આ પહેલી વાર હશે કે વિશ્વભરમાં ચોખાનું ઉત્‍પાદન ઘટશે.

યુએસડીએ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આગામી સીઝનમાં વૈશ્વિક ચોખાનું ઉત્‍પાદન ૫૩૮ મિલિયન ટન થવાનો અંદાજ છે. ભારત, મ્‍યાનમાર અને યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સમાં સૌથી મોટો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. યુ.એસ.માં, ખેડૂતો દ્વારા વાવણીમાં ઘટાડો થવાને કારણે ઉપજમાં ૧૫્રુ ઘટાડો થઈ શકે છે. વેપાર વચ્‍ચે ચોખાનો રેકોર્ડ વપરાશ અને ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો થવાથી વૈશ્વિક અનામતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.

૧. ઈરાન યુદ્ધ અને વધતા ખર્ચ

ઈરાનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા અને ખાતરના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે.

ચોખાની ખેતી માટે ખાતરનો વધુ વપરાશ જરૂરી છે, તેથી વધતા ખર્ચને કારણે ઘણા એશિયન ખેડૂતો આ વર્ષે વાવણી કરતા રોકાઈ રહ્યા છે.

૨. અલ નીનોનો ભય

વિશ્વના સૌથી મોટા ચોખા ઉત્‍પાદક ભારતમાં ચોમાસુ અલ નીનોની અસરથી પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે.

જૂનમાં શરૂ થતા ચોમાસામાં સરેરાશથી ઓછો વરસાદ થવાની ધારણા છે, જેની સીધી અસર ચોખાના પાક પર પડી શકે છે.

ચોખાના ઓછા પુરવઠાની અસર હવે ભાવો પર જોવા મળી રહી છે. એશિયાના બેન્‍ચમાર્ક ગણાતા થાઈ ચોખાના જથ્‍થાબંધ ભાવ માર્ચના અંતથી ૧૫% વધ્‍યા છે. દરમિયાન, શિકાગો બોર્ડ ઓફ ટ્રેડ પર ચોખાના વાયદા ગયા અઠવાડિયે ૮% વધ્‍યા હતા, જે બે વર્ષમાં સૌથી મોટો સાપ્તાહિક વધારો છે. ચોખાની અછતને કારણે ફિલિપાઇન્‍સ જેવા એશિયન દેશોમાં ખાદ્ય ફુગાવો વધી ગયો છે.

એશિયન દેશો માટે, ચોખા ફક્‍ત ખોરાક જ નહીં પરંતુ તેમના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો માત્ર ખાદ્યપદાર્થોને વધુ મોંઘા બનાવશે નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ફુગાવાને પણ વેગ આપી શકે છે. ભારત માટે પડકાર એ રહેશે કે સ્‍થાનિક અનામત અને નિકાસ વચ્‍ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું, ખાસ કરીને ચોમાસુ અનિﾍતિ રહે ત્‍યારે.