નવી દિલ્હી: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં ભારતીય ખેડૂતોને પરંપરાગત અને ટકાઉ ખેતી તરફ વળવા માટે એક મજબૂત અપીલ કરી છે. પીએમ મોદીએ 'કુદરતી ખેતી' (Natural Farming) ને પ્રોત્સાહન આપતા જણાવ્યું કે, જમીનની ફળદ્રુપતા અને માનવ સ્વાસ્થ્યને બચાવવા માટે હવે રસાયણોનો ત્યાગ કરવો અનિવાર્ય છે. આ ચર્ચાની સાથે જ જાપાની ખેડૂત અને ફિલોસોફર મસાનોબુ ફુકુઓકાનું નામ ફરી એકવાર વિશ્વભરમાં ગુંજવા લાગ્યું છે, જેમને આ આધુનિક કુદરતી ખેતીના જનક માનવામાં આવે છે.

કોણ છે મસાનોબુ ફુકુઓકા?

કુદરતી ખેતીનો ખ્યાલ વૈશ્વિક સ્તરે 'ફુકુઓકા પદ્ધતિ' તરીકે જાણીતો છે. જાપાનના આ મહાન ફિલોસોફરે ૧૯૭૫ માં તેમનું વિશ્વવિખ્યાત પુસ્તક 'ધ વન-સ્ટ્રો રિવોલ્યુશન' (The One-Straw Revolution) લખ્યું હતું. આ પુસ્તકે ખેતી પ્રત્યે વિશ્વનો દૃષ્ટિકોણ બદલી નાખ્યો. ફુકુઓકાએ સમજાવ્યું કે પ્રકૃતિ પર નિયંત્રણ મેળવવાને બદલે જો આપણે પ્રકૃતિની સાથે મળીને કામ કરીએ, તો ખેતી વધુ સમૃદ્ધ અને સસ્તી બની શકે છે.

‘કંઈ નહીં કરવાની ખેતી’ પાછળનું વિજ્ઞાન

ફુકુઓકાની પદ્ધતિને ઘણીવાર "કંઈ નહીં કરવાની ખેતી" (Do-nothing farming) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે ખેતરમાં કશું જ કરવાનું નથી, પરંતુ તેનો અર્થ એ છે કે કૃત્રિમ ખાતરો, જંતુનાશકો અને ભારે મશીનો દ્વારા જમીનને જે નુકસાન પહોંચાડવામાં આવે છે, તે બંધ કરવું જોઈએ. કુદરતી ખેતીમાં પાક, જંતુઓ અને સૂક્ષ્મ જીવોને એક કુદરતી ઇકોસિસ્ટમમાં સાથે રહેવા દેવામાં આવે છે, જે જમીનને પોતે જ ફળદ્રુપ બનાવે છે.

ખેડૂતો માટે આર્થિક વરદાન

કુદરતી ખેતીનો સૌથી મોટો ફાયદો તેનો ઓછો ખર્ચ છે. બજારમાંથી મોંઘા બિયારણો અને ઝેરી રસાયણો ખરીદવાને બદલે ખેડૂતો સ્થાનિક સંસાધનો અને કુદરતી પ્રક્રિયાઓ પર આધાર રાખે છે. આનાથી ખેતીનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે અને ખેડૂતો આત્મનિર્ભર બને છે. આબોહવા પરિવર્તન અને માટીના ધોવાણ જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ વચ્ચે આ પદ્ધતિ એક ટકાઉ ઉકેલ તરીકે ઉભરી આવી છે.

વૈશ્વિક સુરક્ષા અને ભવિષ્યનો માર્ગ

આજે જ્યારે આખી દુનિયા ખાદ્ય સુરક્ષા અને પર્યાવરણીય જોખમો સામે લડી રહી છે, ત્યારે પીએમ મોદીનું કુદરતી ખેતી પરનું જોર ભારતને કૃષિ ક્ષેત્રે વિશ્વગુરુ બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વનું પગલું છે. શું ભારતીય ખેડૂતો રાસાયણિક ખેતીનો મોહ છોડીને આ ‘કુદરતી ક્રાંતિ’નો હિસ્સો બનશે?