નવી દિલ્‍હી તા.૭: વૈશ્વિક અનિﾍતિતાઓ અને ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ વચ્‍ચે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્‍ડિયા (RBI) એ દેશના અર્થતંત્ર અને ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. RBI ગવર્નર સંજય મલ્‍હોત્રાની આગેવાની હેઠળની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) એ તેની ઓક્‍ટોબર નીતિ સમીક્ષામાં રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઇન્‍ટ (૦.૨૫%) નો વધારો કર્યો છે. આ સાથે, પોલિસી રેટ હવે ૫.૨૫% થી વધીને ૫.૫૦%થઈ ગયો છે. રેપો રેટમાં આ વધારાથી બેંકો માટે ઉધાર લેવાનું વધુ મોંઘું થશે. આની સીધી અસર સામાન્‍ય લોકો પર પડશે, કારણ કે હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોન પર વ્‍યાજ દરમાં વધારાને કારણે, માસિક હપ્તા (EMI) મોંઘા થઈ શકે છે.

નોંધનીય છે કે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ પછી રિઝર્વ બેંકે વ્‍યાજ દરોમાં વધારો કર્યો હોય તેવું આ પ્રથમ વખત છે. અગાઉ, RBI એ ફુગાવાને પહોંચી વળવા માટે ૨૦૨૫ સુધી વ્‍યાજ દરમાં કુલ ૧૨૫ બેસિસ પોઈન્‍ટનો ઘટાડો કર્યો હતો. જો કે, તાજેતરના ભૂ-રાજકીય તણાવ અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારાને કારણે કેન્‍દ્રીય બેંકને ફુગાવાને કાબુમાં લેવા માટે આ કડક નિર્ણય લેવાની ફરજ પડી છે.આનો સ્‍પષ્ટ અર્થ એ છે કે હોમ લોન, કાર લોન અથવા રેપો રેટ સાથે જોડાયેલી અન્‍ય લોન પર EMI વધશે. નવી લોન લેવી પણ વધુ મોંઘી બનશે.

RBI ગવર્નર સંજય મલ્‍હોત્રાએ પોતાના ભાષણની શરૂઆત પﾍમિ એશિયા સંઘર્ષ અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારાનો ઉલ્‍લેખ કરીને કરી. આ દરમિયાન, તેમણે ઊર્જા અને ખાદ્ય ચીજવસ્‍તુઓના વધતા ભાવ સહિત વૈશ્વિક ફુગાવા અંગે ચિંતા વ્‍યક્‍ત કરી. તેમણે રેપો રેટ અંગે MPCના નિર્ણયની પણ જાહેરાત કરી, જેમાં જણાવ્‍યું હતું કે રેપો રેટમાં વધારો કરવાનો નિર્ણય ત્રણ દિવસની બેઠક દરમિયાન ચર્ચા-વિચારણા પછી લેવામાં આવ્‍યો હતો. તેમણે નોંધ્‍યું કે વૈશ્વિક ફુગાવામાં વધારો અને શેરબજારમાં અનિﾍતિતાનું જોખમ યથાવત છે.

રેપો રેટ એ વ્‍યાજ દર છે જેના પર આરબીઆઈ ટૂંકા ગાળાની લોન માટે બેંકોને ધિરાણ આપે છે. આ દરના આધારે, બેંકો તેમના ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી લોન પર વ્‍યાજ દર નક્કી કરે છે. આરબીઆઈ એમપીસી દર બે મહિને ત્રણ દિવસ માટે મળે છે. રેપો રેટમાં ફેરફારની સીધી અસર લોન લેનારાઓ પર પડે છે.

આ પાછળનું કારણ એ છે કે જો રેપો રેટ વધે છે, તો બેંકો માટે આરબીઆઈ પાસેથી ઉધાર લેવું વધુ મોંઘું થઈ જાય છે. પરિણામે, બેંકો આ બોજ ગ્રાહકો પર નાખે છે અથવા લોન વધુ મોંઘી બનાવે છે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. દરમિયાન, જ્‍યારે રેપો રેટ ઘટે છે, ત્‍યારે લોન સસ્‍તી થાય છે અને EMI બોજ ઓછો થાય છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્‍ડિયાએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે વાસ્‍તવિક GDP વૃદ્ધિનો અંદાજ ૬.૭ ટકાથી વધારીને ૭.૧ ટકા કર્યો, ગવર્નર સંજય મલ્‍હોત્રાએ ૭ ઓક્‍ટોબરના રોજ બીજા અને ત્રીજા ક્‍વાર્ટર માટે ઉચ્‍ચ વૃદ્ધિ અંદાજની જાહેરાત કરી.

રેપો રેટ વધારવા ઉપરાંત, રિઝર્વ બેંકે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે ફુગાવાનો અંદાજ પણ અગાઉના ૪.૩ ટકાથી વધારીને ૪.૪ ટકા કર્યો. RBI ગવર્નર સંજય મલ્‍હોત્રાએ આ વધારા માટે નબળા ચોમાસા અને રવિ સિઝન પર અલ નીનોની અસરને જવાબદાર ગણાવી.