​મુંબઈ:ભારતીય મૂડીબજારના નિયમનકાર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) દ્વારા શેરબજારમાં કાર્યરત બ્રોકર્સ અને મધ્યસ્થીઓ માટે કારોબાર સુગમતા (Ease of Doing Business) વધારવાના વિઝન સાથે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. નવેસરથી સૂચવવામાં આવેલા સુધારેલા ફ્રેમવર્ક હેઠળ, જો કોઈ બ્રોકર દ્વારા એક જ પ્રકારનું નિયમનકારી ઉલ્લંઘન થયું હોય, તો તેના પર અલગ-અલગ સ્ટોક એક્સચેન્જો (જેમ કે NSE, BSE) દ્વારા અલગ-અલગ કે દોહરો દંડ ફટકારવાની પ્રથા નાબૂદ કરવામાં આવશે. આ પગલાથી મધ્યસ્થીઓ પરનો મોટો નાણાકીય અને વહીવટી બોજ દૂર થશે.

​બેવડા દંડની સમસ્યામાંથી મુક્તિ

હાલની વ્યવસ્થા મુજબ, મલ્ટિપલ એક્સચેન્જો પર રજિસ્ટર્ડ અને સક્રિય રહેતા સ્ટોક બ્રોકર્સ જો કોઈ એક જ ભૂલ કે ક્ષતિ કરે, તો તેમને દરેક એક્સચેન્જ તરફથી અલગ-અલગ નોટિસ અને દંડનો સામનો કરવો પડતો હતો. સેબીના નિરીક્ષણ મુજબ આ પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ હોવા સાથે એક જ સુધારાત્મક બાબત માટે અસંગત અને બેવડો દંડ વસૂલતી હતી. નવા દરખાસ્તિત નિયમો હેઠળ, નિયમનકારી ઉલ્લંઘન સામે દંડકીય કાર્યવાહીમાં એકરૂપતા લાવવામાં આવશે જેથી તમામ એક્સચેન્જો પર એક સમાન નિયમ લાગુ પડે.

​દંડની યાદીમાં મોટો ઘટાડો: ૨૩૫ પૈકી ૪૦ મુદ્દા તદ્દન રદ

સુધારાત્મક યોજનાના ભાગરૂપે સેબીએ એક્સચેન્જો દ્વારા લાદવામાં આવતી દંડકીય જોગવાઈઓની વ્યાપક સમીક્ષા કરી છે. અગાઉ અમલમાં રહેલી કુલ ૨૩૫ પેનલ્ટી આઈટમોમાંથી ૪૦ જોગવાઈઓને તદ્દન નાબૂદ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. તે સિવાય ગંભીર અથવા વારંવાર થતા ઉલ્લંઘનો માટે માત્ર ૯૦ મુખ્ય પેનલ્ટી આઈટમો જ જાળવી રાખવામાં આવશે.

​‘પેનલ્ટી’ શબ્દના બદલે નવી વ્યાખ્યા અને હળવો અભિગમ

સેબીનું માનવું છે કે તકનીકી અથવા નાની પ્રક્રિયાગત ભૂલો માટે ‘પેનલ્ટી’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવાથી બજારના સહભાગીઓની પ્રતિષ્ઠા પર નકારાત્મક અસર પડે છે. આથી, આવી નાની ભૂલો માટે ‘દંડ’ શબ્દના બદલે તેને ‘નાણાકીય નિરુત્સાહ’ (Financial Disincentive) તરીકે વર્ગીકૃત કરવા માટે ૧૦૫ જેટલી આઈટમોમાં ફેરફાર કરાશે. પ્રથમ વખત કે ઓછા પ્રભાવ વાળા ઉલ્લંઘનોના કિસ્સામાં રોકડ દંડના બદલે ચેતવણી કે એડવાઈઝરી આપવાની દિશામાં પણ સેબી વિચારણા કરી રહ્યું છે.

​‘સામૂહિક પ્રતિવેદન મંચ’ દ્વારા સિંગલ-બિંદુ રિપોર્ટિંગ

વહીવટી પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા માટે સેબીએ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ‘સામૂહિક પ્રતિવેદન મંચ’ નો પ્રારંભ કર્યો છે. આ કેન્દ્રિય ટેકનોલોજી આધારિત પ્રણાલી દ્વારા બ્રોકર્સે દરેક એક્સચેન્જમાં અલગ-અલગ રિપોર્ટ સબમિટ કરવાને બદલે માત્ર એક જ જગ્યાએ રિપોર્ટિંગ કરવાનું રહેશે, જે આપોઆપ તમામ એક્સચેન્જો સુધી પહોંચી જશે. આ ડિજિટલ સુધારાથી સમયની બચત થશે અને દસ્તાવેજી ગૂંચવણોમાં મોટો ઘટાડો નોંધાશે.

​સેબી, એક્સચેન્જો અને બ્રોકર એસોસિએશનોના પ્રતિનિધિઓ ધરાવતા વર્કિંગ ગ્રૂપની ભલામણોના આધારે તૈયાર કરાયેલું આ નવું માળખું અમલમાં આવતાંની સાથે જ દેશના કૅપિટલ માર્કેટમાં પારદર્શિતા વધશે અને રોકાણકારો તેમજ બ્રોકર્સ માટે વધુ સાનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું થશે.