રાજકોટ : શિયાળાની ધીમી શરૂઆત સાથે જ વાતાવરણમાં ઠંડીનું પ્રમાણ વધવાની સાથે પ્રદૂષણ અને સ્મોગનું જોખમ પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. હવામાં ફેલાતા આ ઝેરી રજકણો અને ધુમ્મસને કારણે સામાન્ય લોકોને પણ આંખોમાં બળતરા અને ગળામાં ખરાશ જેવી સમસ્યાઓ સતાવવા લાગે છે, પરંતુ જે લોકો અસ્થમા (Asthma) કે ક્રોનિક ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ પલ્મોનરી ડિસીઝ (COPD) જેવી ગંભીર શ્વસનતંત્રની બીમારીઓથી પીડાઈ રહ્યા છે, તેમના માટે આ બદલાતી મોસમ અત્યંત જોખમી અને પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. સૂકી અને ઠંડી હવા સીધી ફેફસાંમાં સોજો વધારે છે અને શ્વાસનળીને સંકોચાઈ દે છે.

આ બંને બીમારીઓ વચ્ચેના તફાવતને સમજતા તબીબો જણાવે છે કે COPD એ મોટે ભાગે વધતી ઉંમરે, વધુ પડતા ધૂમ્રપાન કે વર્ષો સુધી ઝેરી ધુમાડાના સંપર્કમાં રહેવાને કારણે થતી દીર્ઘકાલીન સમસ્યા છે, જ્યારે અસ્થમા બાળપણ કે યુવાવસ્થામાં ગમે ત્યારે થઈ શકે છે જેમાં ધૂળ, પરાગરજ કે ઠંડી હવાના સંપર્કમાં આવતા જ અચાનક શ્વાસ ફૂલવા લાગે છે. આ જોખમી મોસમી બદલાવ વચ્ચે શ્વસનતંત્રના દર્દીઓએ પોતાના સ્વાસ્થ્યની વિશેષ કાળજી રાખવી અનિવાર્ય બની જાય છે.

દર્દીઓએ ધ્યાનમાં રાખવાની સાવચેતીઓ વિશે વાત કરીએ તો:

• મોર્નિંગ અને ઇવનિંગ વૉક ટાળો: વહેલી સવારે અને મોડી સાંજે હવામાં પ્રદૂષણ અને સ્મોગનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે, તેથી આ સમયે બહાર ફરવા જવાનું બિલકુલ ટાળવું જોઈએ.

• ક્વોલિટી માસ્કનો ઉપયોગ: ઘરની બહાર નીકળતી વખતે સામાન્ય કપડાના માસ્કને બદલે હંમેશા N95 અથવા સારી ગુણવત્તાવાળો પોલ્યુશન માસ્ક પહેરવો, જેથી પ્રદૂષણના સૂક્ષ્મ કણો ફેફસાં સુધી ન પહોંચે.

• ઘરની સુરક્ષા: જ્યારે બહાર ધુમ્મસ કે ધુમાડો વધુ હોય ત્યારે ઘરના બારી-બારણાં બંધ રાખવા. શક્ય હોય તો ઘરમાં એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરવો.

• ધુમાડાથી પરેજી: સિગારેટના ધુમાડા (પેસિવ સ્મોકિંગ), પૂજાની અગરબત્તી, મચ્છર ભગાડવાની કોઇલ અને રસોડામાં તેલ-મસાલાના તીખા વઘારના ધુમાડાથી દૂર રહેવું.

આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, દિનચર્યામાં કેટલાક સરળ ફેરફારો કરીને પણ ફેફસાંને સ્વસ્થ રાખી શકાય છે. ગળા અને શ્વાસનળીમાં ભેજ જાળવી રાખવા માટે દિવસ દરમિયાન હૂંફાળું પાણી પીવું જોઈએ અને નિયમિત સ્ટીમ (વરાળ) લેવાથી શ્વાસનળીમાં જામેલો કફ છૂટો પડીને સરળતાથી બહાર નીકળી જાય છે. ઘરની અંદર રહીને હળવી શ્વાસોચ્છવાસની કસરતો અને પ્રાણાયામ કરવાથી ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા જળવાઈ રહે છે.

શિયાળાની ઋતુ બેસતાની સાથે જ એકવાર સંબંધિત પલ્મોનોલોજિસ્ટ પાસે ચેકઅપ કરાવી લેવું હિતાવહ છે, જેથી જરૂર પડ્યે ડૉક્ટર ઇનહેલર કે દવાઓના ડોઝમાં યોગ્ય ફેરફાર કરી શકે. જો છાતીમાં ભારેપણું, સતત ખાંસી કે શ્વાસ લેવામાં અસામાન્ય તકલીફ જણાય તો કોઈપણ પ્રકારની રાહ જોયા વગર તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ, જેથી કોઈપણ મોટી કટોકટી ટાળી શકાય.