મુંબઈ, તા.25: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા સહકારી બેંકોના શાસન માળખામાં ધરમૂળથી ફેરફાર લાવવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કડક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવે શહેરી અને ગ્રામીણ સહકારી બેંકોમાં એક જ વ્યક્તિ દાયકાઓ સુધી ડિરેક્ટર બનીને પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી શકશે નહીં. RBI એ 'કૂલિંગ-ઓફ પીરિયડ'નો નવો નિયમ અમલમાં મૂક્યો છે, જે મુજબ જે ડિરેક્ટરો સતત 10 વર્ષ સુધી બોર્ડમાં સેવા આપી ચૂક્યા છે, તેમણે ફરજિયાતપણે બોર્ડમાંથી દૂર થવું પડશે. આ પગલાથી સહકારી બેંકિંગ સિસ્ટમમાં જૂના સડાને દૂર કરીને નવી રક્તસંચારની આશા જાગી છે.
RBI નું માનવું છે કે લાંબા સમય સુધી એક જ વ્યક્તિ કે જૂથનું બોર્ડ પર પ્રભુત્વ રહેવાથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં પક્ષપાત અને પારદર્શિતાનો અભાવ જોવા મળે છે. કેન્દ્રીય બેંકે 'રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (શહેરી સહકારી બેંકો - શાસન) સુધારા નિર્દેશો, 2026' અને 'ગ્રામીણ સહકારી બેંકો - શાસન' માટેના સુધારા નિર્દેશો જારી કરીને આ ક્ષેત્રને વધુ વ્યાવસાયિક બનાવવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ નિર્ણય સહકારી બેંકિંગના ઇતિહાસમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સુધારો છે. ઘણી સહકારી બેંકોમાં બોર્ડ ગવર્નન્સ અને જોખમ વ્યવસ્થાપન જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ એક જ વ્યક્તિના પ્રભાવને કારણે ઉભી થતી હતી. હવે, આ નિયમ લાગુ થવાથી નવા અને યુવા સભ્યોને બોર્ડમાં સ્થાન મળશે, જે નવી વિચારસરણી અને પારદર્શક વહીવટ લાવવામાં મદદરૂપ થશે. સહકારી બેંકો જે નાના ખેડૂતો, નાના વેપારીઓ અને મધ્યમ વર્ગની કરોડરજ્જુ ગણાય છે, તેમના હિતમાં આ સુધારો ખૂબ જ જરૂરી હતો.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં RBI એ સહકારી બેંકો માટે નિયમનકારી માળખાને સતત કડક બનાવ્યું છે, જેમાં ઓડિટ સિસ્ટમથી લઈને મૂડી સંબંધિત નિયમો સુધીના ફેરફારો સામેલ છે. હવે આ 'કૂલિંગ-ઓફ' નિયમ દ્વારા બોર્ડની સ્વાયત્તતા અને સંસ્થાકીય જવાબદારીને મજબૂત કરવામાં આવશે. જોકે આ નિયમનો ચોક્કસ કૂલિંગ-ઓફ સમયગાળો હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ 10 વર્ષની મર્યાદાએ જ અનેક બેંકિંગ નિષ્ણાતોને ચોંકાવી દીધા છે.
આ નિર્ણય પછી, દેશની તમામ સહકારી બેંકોએ હવે તેમના બોર્ડ માળખામાં ફેરફાર કરવાની કવાયત શરૂ કરવી પડશે. જે બેંકોમાં એક જ ડિરેક્ટર અથવા જૂથ વર્ષોથી સત્તાના સૂત્રો સંભાળી રહ્યા છે, ત્યાં હવે સત્તાનું વિકેન્દ્રીકરણ થશે. RBI ના આ કડક વલણથી હવે સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્ર વધુ સુરક્ષિત, પારદર્શક અને જવાબદાર બનશે તેવી આશા છે. આ ફેરફાર આગામી સમયમાં બેંકિંગ ગવર્નન્સ માટે એક નવી દિશા આપશે.