નવી દિલ્હી : નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) દ્વારા ધોરણ ૯ ના સામાજિક વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં મોટો અને મહત્વપૂર્ણ બદલાવ કરવામાં આવ્યો છે. મંગળવારે વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ થયેલા 'અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ સોસાયટી: ઈન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ, ભાગ-૨' નામના નવા પુસ્તકમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સરકારની ક્રાંતિકારી નીતિઓ જેવી કે 'રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ૨૦૨૦' અને 'ખેલો ભારત નીતિ ૨૦૨૫' ને સુશાસન (Good Governance) ના ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણો તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, પ્રાચીન ભારતીય પરંપરાઓના આદર્શ એવા 'રામ રાજ્ય' ને શ્રેષ્ઠ શાસન વ્યવસ્થા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

પ્રાચીન સંસ્કૃતિ અને 'રામ રાજ્ય' ના આદર્શનો સમાવેશ

પાઠ્યપુસ્તકના 'ગવર્નન્સ એન્ડ પબ્લિક પોલિસી' (શાસન અને જાહેર નીતિ) નામના પ્રકરણમાં સંસ્કૃતની પ્રખ્યાત સૂક્તિ "પ્રજાસુખે સુખં રાજ્ઞઃ, પ્રજાનાં ચ હિતે હિતમ્" નો ઉલ્લેખ કરાયો છે, જેનો અર્થ થાય છે કે પ્રજાના સુખ અને હિતમાં જ શાસકનું હિત સમાયેલું છે. પુસ્તકમાં મહાત્મા ગાંધીના વિચારોનો હવાલો આપતા જણાવાયું છે કે રામાયણ અને રામચરિતમાનસમાં વર્ણવેલું 'રામ રાજ્ય' એ પારદર્શિતા, પ્રામાણિકતા, કરુણા અને જન-કેન્દ્રિત અભિગમ ધરાવતું સુશાસનનું સર્વોત્તમ મોડેલ છે. આ પ્રકરણમાં વસાહતી ગુલામીના માનસિક વારસાને છોડીને ભારતીય બંધારણ, વૈદિક કાળના રાજાધર્મ, મુંડક ઉપનિષદના 'સત્યમેવ જયતે' અને નવા સંસદ ભવનમાં સ્થાપિત ચોલ વંશના પવિત્ર પ્રતીક 'સેંગોલ' ના સાંસ્કૃતિક મહત્વને વિગતવાર સમજાવવામાં આવ્યું છે.

NEP 2020: જનભાગીદારી અને પરામર્શનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ

નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) અંગે પુસ્તકમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ નીતિ કોઈ એકપક્ષીય નિર્ણય નથી પરંતુ નિષ્ણાતોની સલાહ અને વ્યાપક જનભાગીદારીનું પરિણામ છે. ૨૦૧૭માં જાણીતા વૈજ્ઞાનિક કે. કસ્તૂરીરંગનની અધ્યક્ષતામાં બનેલી સમિતિએ દેશની ૨.૫ લાખ ગ્રામ પંચાયતો, ૬,૬૦૦ બ્લોક્સ, ૬,૦૦૦ શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને ૬૭૬ જિલ્લાઓ સાથે પરામર્શ કરીને આશરે ૨ લાખ જેટલા સૂચનો મેળવ્યા હતા. જોકે, તમિલનાડુ, કેરળ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા કેટલાક બિન-ભાજપ શાસિત રાજ્યો સાથે તેના અમલીકરણ અંગે મતાંતરો પણ રહ્યા છે.

'ખેલો ભારત ૨૦૨૫' અને ઉજ્જવલા યોજનાનો પાઠ

રમતગમત ક્ષેત્રે નવી ક્રાંતિ લાવવા માટે 'ખેલો ભારત નીતિ ૨૦૨૫' ને નીતિ સંકલનનું મુખ્ય ઉદાહરણ ગણાવવામાં આવ્યું છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ અને બ્લોક સ્તરથી લઈને રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી રમતગમતની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાનો છે. આ સિવાય ગરીબ મહિલાઓને સબળ બનાવતી 'પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના' નો પણ અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ કરીને વિદ્યાર્થીઓને તેના સામાજિક-આર્થિક લાભો સમજવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા છે. પાઠ્યપુસ્તકમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે શાસન એ માત્ર સરકારની જવાબદારી નથી પરંતુ તેમાં નાગરિકો, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ, મીડિયા અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે.