જયપુર : રાજસ્થાન સરકારે રાજ્યના સરકારી કર્મચારીઓ માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને લોકકલ્યાણકારી નિર્ણય લીધો છે. નવા અને સંશોધિત સેવા પ્રાવધાનો હેઠળ હવે રાજ્ય સરકારની નોકરીમાં ફરજ બજાવતી મહિલા કર્મચારીઓ જો સરોગેટ માતા બને તો તેમને ૧૮૦ દિવસ સુધીની પ્રસૂતિ રજા મળી શકશે. આ સાથે જ કમિશનિંગ માતાઓને પણ બાળકની સંભાળ રાખવા માટે ૯૦ દિવસની પ્રસૂતિ રજાનો લાભ આપવામાં આવશે. સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી સત્તાવાર અધિસૂચના મુજબ આ પગલું મહિલા કર્મચારીઓના કલ્યાણ અને સન્માનની દિશામાં એક મોટું પગલું છે.

આ નવી વ્યવસ્થા મુજબ ૨૫ થી ૩૫ વર્ષની વય જૂથની મહિલા સરકારી કર્મચારીઓ કે જેઓ પોતાનું સંતાન ધરાવતી હોય અને સરોગેટ માતા બને, તેઓ નિર્ધારિત ૧૮૦ દિવસની પ્રસૂતિ રજા મેળવવા માટે હકદાર બનશે. જો કે આ લાભ માત્ર સર્રોગસી વિનિમય અધિનિયમ ૨૦૨૧ હેઠળ સૂચવવામાં આવેલી મંજૂર પ્રક્રિયાઓ પર જ લાગુ થશે. આ માટે મહિલા કર્મચારીએ અધિકૃત મેડિકલ બોર્ડ અથવા સક્ષમ આરોગ્ય અધિકારી દ્વારા જારી કરાયેલું પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવાનું રહેશે.

બીજી બાજુ કમિશનિંગ માતાઓ માટે પણ નિયમો સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે. ૨૩ થી ૫૦ વર્ષની વયની એવી મહિલા કર્મચારીઓ કે જેમને કોઈ હયાત જૈવિક, દત્તક લીધેલ કે સરોગેટ બાળક નથી, તેમને બાળ ઉછેર માટે ૯૦ દિવસની પ્રસૂતિ રજા આપવામાં આવશે. આ અધિકાર મહિલા કર્મચારીના સમગ્ર સેবাকાળ દરમિયાન વધુમાં વધુ બે બાળકોના જન્મ અથવા સર્રોગસીના કેસો પૂરતો જ મર્યાદિત રહેશે.

કર્મચારી વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર સેવા નિયમોમાં સર્રોગસી અંગે સ્પષ્ટ જોગવાઈઓના અભાવને કારણે મહિલા કર્મચારીઓને રજા મંજૂર કરાવવામાં વહીવટી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો. હવે આ નવી જોગવાઈથી સર્રોગસીના કેસોમાં રજાની પ્રક્રિયા વધુ સ્પષ્ટ અને વ્યવસ્થિત બનશે. રાજ્ય સરકારે તમામ વિભાગીય વડાઓ અને સંબંધિત અધિકારીઓને નિયમોનુસાર સર્રોગસીની અરજીઓ પર કાર્યવાહી કરવા અને રજા મંજૂર કરવાના નિર્દેશો આપ્યા છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે વર્ષ ૨૦૨૩ ના એક ઐતિહાસિક આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે સરોગેટ માતાને પણ પ્રસૂતિ રજા મેળવવાનો પૂરો અધિકાર છે. અદાલતે ટાંક્યું હતું કે રાજ્ય સરકારે જૈવિક માતા અને સર્રોગસી પદ્ધતિથી બાળકને જન્મ આપનાર માતા વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ રાખવો જોઈએ નહીં. આ આદેશ ચંદા કેસવાની નામના સ્કૂલ વ્યાખ્યાતાની અરજી પર આવ્યો હતો, જેમની અરજી એ આધારે ફગાવી દેવામાં આવી હતી કે તેમના બાળકો સર્રોગસી દ્વારા થયા છે. કોર્ટે શિક્ષણ વિભાગના આદેશને ફગાવીને કહ્યું હતું કે માતાના દરજ્જામાં ભેદભાવ કરવો એ માતત્વનું અપમાન છે.