મુંબઈ : મહારાષ્ટ્રમાં ઓછો વરસાદ અને 'અલ નીનો' ની ગંભીર સ્થિતિને કારણે સર્જાયેલા ભયાનક દુષ્કાળ સામે રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલું ૧૨-સૂત્રીય રાહત પેકેજ વિવાદોના ઘેરાવામાં આવ્યું છે. રાજ્યના ૩૫૮ તાલુકાઓમાંથી ૩૦૫ તાલુકાઓમાં દુષ્કાળ જાહેર કરીને સરકારે ખેડૂતોને રાહત આપવાના દાવા કર્યા છે, પરંતુ કૃષિ નિષ્ણાતો અને સામાજિક કાર્યકરોનું માનવું છે કે ખેડૂતો પર તોળાતી આર્થિક કટોકટી સામે આ પગલાં ઊંટના મોઢામાં જીરા સમાન અને તદ્દન અપૂરતા છે. ખાસ કરીને દિવાળી પહેલાં ખેડૂતોને અપાતી ૫,૦૦૦ રૂપિયાની આગોતરી સહાયની રકમ ખૂબ જ નજીવી હોવાની ટીકા થઈ રહી છે.

મહારાષ્ટ્ર સરકારે ગત ૧૪ ઓક્ટોબરે એક સરકારી ઠરાવ બહાર પાડીને દુષ્કાળગ્રસ્ત તાલુકાઓમાં જમીન મહેસૂલમાંથી મુક્તિ, પાક લોનની પુનઃરચના, કૃષિ લોનની વસૂલાત પર અસ્થાયી રોક, પરીક્ષા ફી માફી અને મનરેગા યોજનાના નિયમોમાં છૂટછાટ સહિતના ૧૨ રાહત પગલાં અમલમાં મૂકવાની જાહેરાત કરી હતી. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી સહાય મેળવવાની પ્રક્રિયામાં સમય લાગતો હોવાથી, દિવાળીના તહેવાર ટાણે ખેડૂતોના હાથમાં રોકડ રહે તે માટે આ આગોતરી રકમ આપવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

જોકે, સરકારના આ દાવાઓ સામે ખેડૂત સંગઠનોએ ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો છે. 'શેતકારી સંગઠના' ના વડા અનિલ ઘનવતે જણાવ્યું હતું કે જાહેર કરાયેલા ૧૨ પગલાંમાંથી માત્ર લોન વસૂલાત અને વીજ કાપ પર રોક જેવી જૂજ બાબતો જ રાહત આપી શકે છે, બાકીના મુદ્દાઓ માત્ર યાદી લાંબી કરવા માટે ઉમેરવામાં આવ્યા છે. વળી, પરીક્ષા ફી માફીનો દાવો પણ પોકળ છે કારણ કે સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષણ પહેલેથી જ નિઃશુલ્ક છે. ખેડૂત નેતા કિશોર તિવારીએ સરકાર પર પ્રહાર કરતા સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, "શું વહીવટી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ખેડૂતોએ ભૂખે મરવું પડે તેવી અપેક્ષા છે?"

વિપક્ષી નેતાઓ અને કાર્યકરોએ પણ સવાલ કર્યો છે કે જ્યારે મોટાભાગના પંચનામા અને સર્વેક્ષણ પૂરા થઈ ગયા છે, ત્યારે સરકાર આ સહાયને પૂર્ણ પેકેજ ગણવાને બદલે માત્ર 'એડવાન્સ' કહીને કપાત કેમ કરી રહી છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતાં ખેડૂતોને તાત્કાલિક ધોરણે વ્યાપક આર્થિક પેકેજ અને સીધી રાહત પૂરી પાડવામાં આવે તેવી પ્રબળ માંગ ઉઠી રહી છે.