નવી દિલ્હી, તા.૦૫: રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં શિયાળાની શરૂઆતની સાથે જ વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર ચિંતાજનક સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. દિલ્હીમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૬૭ નોંધાયો છે, જે 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં આવે છે. આ ગંભીર સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે દિવાળી અને છઠ પૂજાના પવિત્ર તહેવારો બાદ દિલ્હી સરકારે શહેરમાં કૃત્રિમ વરસાદ (ક્લાઉડ સીડિંગ) લાવવાની વ્યાપક તૈયારીઓ આરંભી દીધી છે, જેથી હવામાં રહેલા હાનિકારક રજકણો અને પ્રદૂષણને જમીન પર બેસાડી શકાય.

દિલ્હી સરકારના પર્યાવરણ વિભાગ દ્વારા વધતા પ્રદૂષણને નાથવા માટે હવામાનની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા અને કૃત્રિમ વરસાદની સંભવિત અસરો તપાસવા માટે છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં બે વખત ક્લાઉડ સીડિંગના ટ્રાયલ પણ સફળતાપૂર્વક હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આગામી સમયમાં તકનીકી સંસ્થાઓની મદદથી વધુ પરીક્ષણો કરવામાં આવી શકે છે, જેથી વાતાવરણમાં ફેરફાર લાવવા માટે ચોક્કસ પગલાં ભરી શકાય.

વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ મુજબ, ક્લાઉડ સીડિંગ એ હવામાનને કૃત્રિમ રીતે બદલવાની એક સુરક્ષિત તકનીક છે, જેમાં સિલ્વર આયોડાઇડ અને સોડિયમ ક્લોરાઇડ જેવા રાસાયણિક ઘટકો વાદળોમાં છોડવામાં આવે છે. આ રસાયણો વાદળોમાં પાણીના સૂક્ષ્મ ટીપાં અથવા બરફના સ્ફટિકો બનાવીને વરસાદની સંભાવનામાં વધારો કરે છે, જેનાથી હવામાં રહેલી ધૂળ અને ધુમાડાના કણો જમીન પર આવી જાય છે અને પ્રદૂષણમાં રાહત મળે છે.

અગાઉ ગયા વર્ષે પણ ઓક્ટોબર અને નવેમ્બર મહિના દરમિયાન દિલ્હી સરકારે IIT કાનપુર સાથે થયેલા સમજૂતી કરાર (MoU) હેઠળ ક્લાઉડ સીડિંગના પ્રયોગો કર્યા હતા. જો કે, તે સમયે સાનુકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓના અભાવે જમીન સ્તરે અપેક્ષિત પરિણામો જોવા મળ્યા ન હતા અને વરસાદ પડ્યો ન હતો, પરંતુ આ વખતે સરકાર વધુ ચોકસાઈ સાથે તૈયારી કરી રહી છે.

કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ના આંકડા મુજબ દિલ્હી-એનસીઆર વિસ્તારમાં પ્રદૂષણનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. તહેવારોની મોસમમાં ફટાકડા અને અન્ય કારણોસર સ્થિતિ વધુ વણસી શકે છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે જીઆરએપી (GRAP) ના નિયમો હેઠળ BS-6 ધોરણોથી નીચેના વાહનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવા સહિતના કડક પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે.

આગામી દિવસોમાં છઠ પૂજાની સમાપ્તિ બાદ જો વાતાવરણ અને વાદળોની સ્થિતિ અનુકૂળ રહેશે, તો સરકાર દ્વારા અધિકૃત રીતે ક્લાઉડ સીડિંગની ઓપરેશનલ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રદૂષણના આ રાક્ષસ સામે લડવા માટે કૃત્રિમ વરસાદનો આ પ્રયોગ દિલ્હીના નાગરિકો માટે શ્વાસ લેવા યોગ્ય શુદ્ધ હવા મેળવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.