નવી દિલ્‍હી,તા.૧૫: પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવ્‍યા પછી, હવે રસોઈ ગેસમાં પણ મિશ્રણ શક્‍ય છે. ઘરોમાં પૂરા પાડવામાં આવતા પાઇપ્‍ડ નેચરલ ગેસ (PNG) માં ૫% સુધી હાઇડ્રોજન ઉમેરવામાં આવી રહ્યું છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ નિયમનકારી બોર્ડ (PNGRB) એ આ હેતુ માટે ડ્રાફટ માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. આ પગલાનો હેતુ સ્‍વચ્‍છ ઉર્જાને પ્રોત્‍સાહન આપવા અને કુદરતી ગેસ આયાત પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. જો કે, હાઇડ્રોજનનું મિશ્રણ કરવાથી ગેસના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે અને પાઇપલાઇન નેટવર્કમાં સલામતી સંબંધિત ફેરફારોની જરૂર પડી શકે છે.

PNGRB એ ૧૧ નવેમ્‍બર સુધીમાં આ પ્રસ્‍તાવિત નિયમો પર હિસ્‍સેદારો પાસેથી સૂચનો અને ટિપ્‍પણીઓ માંગી છે. નિયમોને અંતિમ સ્‍વરૂપ આપ્‍યા પછી અને જરૂરી કાનૂની જોગવાઈઓ તૈયાર કર્યા પછી, એવો અંદાજ છે કે શરૂઆતમાં આ સિસ્‍ટમ લાગુ કરવામાં બે થી ત્રણ વર્ષ લાગશે.

હાઇડ્રોજન મિશ્રણ સાથેનો સૌથી મોટો પડકાર તેની કિમત છે. સરકારી ટેન્‍ડર દ્વારા નક્કી કરાયેલ ગ્રીન હાઇડ્રોજનનો ભાવ ઞ્‍લ્‍વ્‍ સહિત આશરે રૂ.૩૮૭ થી રૂ.૩૯૭ પ્રતિ કિલો છે. દરમિયાન, ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૬ માટે ઘરેલુ કુદરતી ગેસ માટે બેન્‍ચમાર્ક ભાવ આશરે રૂ.૧,૦૬૭ પ્રતિ મિલિયન બ્રિટિશ થર્મલ યુનિટ (MMBtu) છે.

વિશ્‍લેષકોના મતે, સમાન ઉર્જા વપરાશના આધારે, ગ્રીન હાઇડ્રોજનનો ખર્ચ આશરે રૂ.૨,૮૮૦ થી રૂ.૨,૯૫૦ પ્રતિ MMBtu છે. આ કુદરતી ગેસ માટે વર્તમાન બેન્‍ચમાર્ક ભાવ કરતાં લગભગ ૨.૭ ગણું છે. દિલ્‍હીમાં ઘરેલુ ગ્રાહકો હાલમાં PNG માટે પ્રતિ સ્‍ટાન્‍ડર્ડ ક્‍યુબિક મીટર (SCM) રૂ.૫૦.૫૯ ચૂકવે છે. હાઇડ્રોજન મિશ્રણને કારણે કુલ ખર્ચમાં વધારો તેના પર નિર્ભર રહેશે કે કંપનીઓ વધારાનો ખર્ચ પોતે ઉઠાવે છે કે ગ્રાહકોને આપે છે.

હાલના ગેસ નેટવર્કમાં હાઇડ્રોજન દાખલ કરવા માટે પાઇપલાઇન્‍સ, સાધનો અને મોનિટરિગ સિસ્‍ટમ્‍સનું નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર પડશે. જો જરૂરી હોય તો તેમાં પણ ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે. ઇન્‍દ્રપ્રસ્‍થ ગેસ લિમિટેડ (IGL), મહાનગર ગેસ લિમિટેડ (MGL) અને GAIL જેવી કંપનીઓએ સલામતી અને દેખરેખ સિસ્‍ટમ્‍સમાં રોકાણ કરવું પડી શકે છે.

આ એવા સમયે આવ્‍યું છે જ્‍યારે પﾍમિ એશિયા કટોકટીને કારણે LNG ના ભાવમાં વધઘટને કારણે શહેરની ગેસ કંપનીઓ પહેલેથી જ દબાણ હેઠળ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના એપ્રિલ-જૂન ક્‍વાર્ટરમાં IGL નો ચોખ્‍ખો નફો વાર્ષિક ધોરણે ૪૪% ઘટીને રૂ.૨૩૮ કરોડ થયો. MGL નો એકીકૃત ચોખ્‍ખો નફો ૩૯% ઘટીને રૂ.૧૯૩ કરોડ થયો.

હાઇડ્રોજન એક અત્‍યંત જ્‍વલનશીલ ગેસ છે. તેનો ઉપયોગ આગ અને વિસ્‍ફોટનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. તેથી, PNGRB એ ડ્રાફટ નિયમોમાં કંપનીઓ માટે ઘણી સલામતી જોગવાઈઓ શામેલ કરી છે.

હાઇડ્રોજન મિશ્રણ પરવાનગી મેળવવા માંગતી કંપનીઓએ નિયમનકારને તેમની અરજી સાથે પાઇપલાઇન્‍સ, સાધનો અને બિલિગ સિસ્‍ટમ્‍સની યોગ્‍યતા અંગે વિગતવાર સલામતી અહેવાલ, નેટવર્ક આરોગ્‍ય મૂલ્‍યાંકન અને દસ્‍તાવેજો સબમિટ કરવા આવશ્‍યક છે. તેમણે સ્‍વતંત્ર ટેકનિકલ એજન્‍સી દ્વારા સલામતી અને કામગીરીની તૈયારીની સમીક્ષા પણ કરાવવી પડશે. વધુમાં, તેમણે બધી જરૂરી કાનૂની પરવાનગીઓ મેળવવી પડશે અને કામગીરી પહેલા સલામતી નિરીક્ષણો પૂર્ણ કરવા પડશે.