​નવી દિલ્હી  : દેશના કરોડો ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને મળતા સરકારી રેશનના નિયમોમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ટૂંક સમયમાં એક મોટો અને માળખાકીય ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. દેશની જાહેર વિતરણ પ્રણાલી (PDS) અને રેશનિંગ વ્યવસ્થાને વધુ સક્ષમ અને સંતુલિત બનાવવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકારે ‘રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા (સંશોધન) વિધેયક-૨૦૨૬’ (National Food Security Amendment Bill-2026) નો નવો મુસદ્દો સત્તાવાર રીતે બહાર પાડ્યો છે. આ નવા ખરડા અંતર્ગત સરકાર દ્વારા વર્ષો જૂની અંત્યોદય અન્ન યોજના (AAY) હેઠળ અનાજ વિતરણ કરવાની પદ્ધતિમાં વ્યાપક ફેરફારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. જોકે, સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નવા નિયમોથી રેશનના કુલ જથ્થામાં કોઈ ઘટાડો કરવામાં આવશે નહીં અને પ્રતિ પરિવાર માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવેલી દર મહિનાની ૩૫ કિલોગ્રામની મહત્તમ મર્યાદાને યથાવત રાખવામાં આવશે.

​નવો પ્રસ્તાવિત નિયમ અને વિતરણ પદ્ધતિ

વર્તમાન સમયમાં ચાલી રહેલી વ્યવસ્થા અનુસાર, અંત્યોદય અન્ન યોજના હેઠળ નોંધાયેલા દરેક પાત્રતા ધરાવતા પરિવારને સભ્યોની સંખ્યા ધ્યાનમાં લીધા વિના દર મહિને સીધું ૩૫ કિલોગ્રામ અનાજ આપવામાં આવે છે. પરંતુ સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા નવા મુસદ્દા મુજબ, હવે અંત્યોદય કાર્ડ ધારક પરિવારોને દર મહિને પ્રતિ વ્યક્તિ ૭ કિલોગ્રામના હિસાબથી અનાજ આપવાનો નવો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. સરકારે આ સાથે એક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ ઉમેરી છે કે, પરિવારમાં સભ્યોની સંખ્યા ગમે તેટલી વધારે હોય, પરંતુ કોઈપણ એક પરિવારને મળનારા કુલ અનાજનો જથ્થો દર મહિને મહત્તમ ૩૫ કિલોગ્રામથી વધુ નહીં હોઈ શકે. અર્થાત્ અનાજની વહેંચણી હવે પરિવારના કદ અને સભ્યોની ગણતરીના આધારે થશે, પરંતુ તેની ઉપલી મર્યાદા (કેપીંગ) ૩૫ કિલોગ્રામ પર સ્થિર રહેશે.

​વર્તમાન વ્યવસ્થા બદલવાની કેમ જરૂર પડી?

નવા ખરડાના સત્તાવાર દસ્તાવેજો અનુસાર, સરકારનું માનવું છે કે વર્તમાન રેશનિંગ વ્યવસ્થામાં પરિવારોના કદના આધારે એક મોટી અસમાનતા જોવા મળી રહી છે. જે પરિવારોમાં સભ્યોની સંખ્યા ઘણી ઓછી (દા.ત. ૨ કે ૩ સભ્યો) છે, ત્યાં વ્યક્તિ દીઠ અનાજની ઉપલબ્ધતા ઘણી વધારે થઈ જાય છે. તેની સામે જે પરિવારો મોટા છે અને જેમાં સભ્યોની સંખ્યા વધુ છે, ત્યાં વ્યક્તિ દીઠ મળતું અનાજ ખૂબ ઓછું પડે છે. આ પ્રકારના અસંતુલનને અને વિસંગતતાને જડમૂળથી ખતમ કરવા માટે આ નવો કાયદો લાવવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી સમાજના તમામ અત્યંત ગરીબ લાભાર્થીઓને સમાન ધોરણે અને ન્યાયીક રીતે ખાદ્ય સામગ્રીનો લાભ પહોંચાડી શકાય.

​લાભાર્થીઓને થનારા ફાયદા અને પારદર્શિતા

આ નવો પ્રસ્તાવિત નિયમ પૂર્ણપણે અમલમાં આવવાથી રેશન વિતરણ પ્રણાલીમાં વહીવટી પારદર્શિતા વધશે અને કાળાબજાર અટકાવવામાં મદદ મળશે. આ નવીન વ્યવસ્થાથી દેશના મોટા અને વાસ્તવિક જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને સીધો ફાયદો થશે, કારણ કે રેશન દુકાનો પરથી અનાજનો જથ્થો સભ્યોની ચોક્કસ સંખ્યાના આધારે ડિજિટલ સિસ્ટમથી વિતરિત કરાશે.

​૧૩ જુલાઈ ૨૦૨૬ સુધી સામાન્ય જનતા આપી શકશે સૂચનો

કેન્દ્ર સરકારના ગ્રાહક બાબતો, અન્ન અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રસ્તાવિત સુધારા વિધેયક પર દેશના નાગરિકો, વિષય નિષ્ણાતો અને તમામ હિતધારકો (Stakeholders) પાસેથી સત્તાવાર રીતે સૂચનો, મંતવ્યો તેમજ વાંધાઓ મંગાવવામાં આવ્યા છે. આ કાયદાકીય ફેરફાર અંગે રસ ધરાવતા લોકો અને સંસ્થાઓ આગામી ૧૩ જુલાઈ ૨૦૨૬ સુધીમાં પોતાના લેખિત વિચારો અને પ્રતિક્રિયાઓ સરકાર સમક્ષ રજૂ કરી શકશે. જનતા તરફથી મળેલા તમામ સૂચનોની ઝીણવટભરી સમીક્ષા અને મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ જ કાયદાના આ મુસદ્દામાં જરૂરી સુધારા-વધારા કરીને તેને સંસદમાં મંજૂરી માટે આગળ વધારવામાં આવશે, ત્યારબાદ જ આ નિયમ સમગ્ર દેશમાં સત્તાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવશે.