​નવી દિલ્હી: ​આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાને છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં સર્જરી અને શસ્ત્રક્રિયાના ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે, પરંતુ હવે આ પ્રગતિ પર 'એન્ટિમાઈક્રોબિયલ રેઝિસ્ટન્સ' (AMR) નું મોટું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો અને નિષ્ણાતોના મતે, એન્ટિબાયોટિક્સ અને અન્ય દવાઓની સામે બેક્ટેરિયા તથા વાયરસનું વધતું જતું પ્રતિકારક બળ (રેઝિસ્ટન્સ) હવે દર્દીઓ માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને ઓપરેશન પછી થતા સંક્રમણોને કાબૂમાં લેવા માટે વપરાતી દવાઓ હવે અગાઉની જેમ અસરકારક રહી નથી, જે આધુનિક સર્જરી માટે સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે.

​સામાન્ય સર્જરીમાં પણ વધતું જોખમ

નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે, એન્ટિમાઈક્રોબિયલ રેઝિસ્ટન્સ માત્ર જટિલ બીમારીઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે હવે સામાન્ય ઓપરેશનમાં પણ જોખમ વધારી રહ્યું છે. સર્જરી સમયે અને તે પછી દર્દીઓને ચેપથી બચાવવા માટે એન્ટિબાયોટિક્સ અનિવાર્ય હોય છે. જો કે, જે રીતે બેક્ટેરિયા અને ફૂગ (Fungi) આ દવાઓ સામે ટકી રહેવાની ક્ષમતા કેળવી રહ્યા છે, તેનાથી સર્જરી પછીના ઇન્ફેક્શનને મટાડવું અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે દર્દીઓના સાજા થવાના દરમાં ઘટાડો અને હોસ્પિટલમાં રહેવાના દિવસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.

​દવાઓનો આડેધડ ઉપયોગ બની રહ્યો છે અભિશાપ

સર્જનોના મતે, એન્ટિબાયોટિક્સનો જરૂરિયાત કરતા વધુ અને આડેધડ ઉપયોગ આ ગંભીર સમસ્યાનું મૂળ કારણ છે. પ્રોફિલેક્સિસ (સંક્રમણ રોકવા માટે) તરીકે અપાતી દવાઓ કે પછી દર્દીઓને રજા આપતી વખતે લાંબા સમય સુધી ચાલતી એન્ટિબાયોટિક્સની માત્રા બેક્ટેરિયામાં રેઝિસ્ટન્સ પેદા કરી રહી છે. પરિણામે, જ્યારે ખરેખર દવાઓની જરૂર હોય છે, ત્યારે શરીર પર તે દવાઓ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. આનાથી હોસ્પિટલના વાતાવરણમાં મલ્ટી-ડ્રગ રેઝિસ્ટન્ટ બેક્ટેરિયાનું પ્રમાણ પણ વધ્યું છે.

​હોસ્પિટલોએ અપનાવવો પડશે નવો અભિગમ

આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે હવે હોસ્પિટલ પ્રશાસનો અને તબીબી નિષ્ણાતો 'એન્ટિબાયોટિક સ્ટેવર્ડશિપ' પર વિશેષ ભાર મૂકી રહ્યા છે. હવે લાંબા સમય સુધી એન્ટિબાયોટિક્સ આપવાને બદલે સંક્રમણ અટકાવવા માટેના પાયાના પગલાંઓ અને સ્વચ્છતા પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સર્જરી પૂર્વેનું આયોજન કરતી વખતે હવે એન્ટિમાઈક્રોબિયલ રેઝિસ્ટન્સને ધ્યાનમાં રાખવું એ દરેક સર્જન અને સંસ્થાની પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે.

​તબીબી જગત હવે એવી ચેતવણી આપી રહ્યું છે કે, જો આપણે અત્યારે જ જાગૃત નહીં થઈએ અને એન્ટિબાયોટિક્સનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ નહીં કરીએ, તો ભવિષ્યમાં સર્જરી જેવી જીવનરક્ષક પ્રક્રિયાઓ પણ બિનઅસરકારક બની શકે છે. દરેક સ્તરે — ડોક્ટર, હોસ્પિટલ અને દર્દી — સૌએ આ દવાઓને બચાવવાની અને તેનો તર્કસંગત ઉપયોગ કરવાની જવાબદારી ઉઠાવવી પડશે, જેથી ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે આ જીવનરક્ષક દવાઓ અસરકારક બની રહે.