નવી દિલ્‍હી,તા.૨: વડાપ્રધાન મોદીએ તાજેતરમાં જ જનતાને એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવાની અપીલ કરીને બધાને આﾍર્યચકિત કરી દીધા હતા. સરકારે દલીલ કરી હતી કે સોનાનો વધતો વપરાશ દેશના આયાત બિલમાં નોંધપાત્ર વધારો કરી રહ્યો છે અને વિદેશી વિનિમય અનામત પર દબાણ લાવી રહ્યો છે. આ અપીલની કેટલી અસર પડી હશે અથવા થશે તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ સરકારે સોનાના કારણે આયાત બિલ પરનો બોજ ઘટાડવા માટે બીજી યોજના બનાવી છે. સરકાર દેશભરના ઘરો અને મંદિરોમાં સંગ્રહિત આશરે ૩૨,૦૦૦ ટન સોના પર નજર રાખી રહી છે. તેનું માનવું છે કે જો દર વર્ષે આ સોનાનો ૧્રુ પણ બજારમાં લાવવામાં આવે તો આયાત બિલમાં ત્રીજા ભાગથી વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે.

ભારતમાં, સોનાની ખરીદીને રોકાણ કરતાં જરૂરિયાત તરીકે વધુ જોવામાં આવે છે. તહેવારો, લગ્નો કે અન્‍ય પ્રસંગો માટે, સોનાના દાગીના ખરીદવા એ એક પરંપરા છે. જો કે, આ વાર્ષિક ખરીદી ધીમે ધીમે સોનાનો ભંડાર બનાવે છે જે લાંબા સમય સુધી બિનઉપયોગી રહે છે. પીએમ મોદીએ તેમની અપીલમાં આ તરફ પણ ધ્‍યાન દોર્યું: વિદેશથી નવું સોનું આયાત કરવાને બદલે, લોકોએ તેમના ઘરોમાં સંગ્રહિત સોનું બજારમાં લાવવું જોઈએ અને તેને રિસાયકલ કરવું જોઈએ.

સોના ઉદ્યોગના નિષ્‍ણાતો માને છે કે ભારતીય ઘરોમાં આશરે ૩૦,૦૦૦ થી ૩૨,૦૦૦ ટન સોનું છે, જેની કિમત લગભગ ઼૩.૮ ટ્રિલિયન છે. આ આંકડો ઘણા દેશોના GDP કરતાં પણ વધુ છે. કેટલાક નિષ્‍ણાતો તો એવો પણ દાવો કરે છે કે તે ૩૫,૦૦૦ ટન સુધી પહોંચી શકે છે. આમાંથી મોટાભાગનું સોનું બેંક લોકર, છાજલીઓ અને તિજોરીઓમાં સંગ્રહિત છે. આ સોનાનો એક નાનો ભાગ પણ અર્થતંત્રમાં પાછો લાવવાથી નોંધપાત્ર અસર પડશે. સરકાર આ સોનાને સિસ્‍ટમમાં પાછું લાવવાનો પણ ઇરાદો ધરાવે છે.

સરકાર સોનાને રિસાયક્‍લિંગ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે તે સમજી શકાય તેવું છે, પરંતુ આ કેવી રીતે કાર્ય કરશે અને તેના ફાયદા શું થશે? ગોલ્‍ડ રિસાયક્‍લિંગમાં જૂના અથવા તૂટેલા દાગીના, સિક્કા, બાર, ઔદ્યોગિક ભંગાર અને ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદનોમાંથી વપરાયેલા સોનાને શુદ્ધ સોનામાં રિફાઇન કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉત્‍પાદનોને પહેલા શુદ્ધતા માટે માપવામાં આવે છે, પછી ઓગાળવામાં આવે છે અને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ૯૯.૯્રુ શુદ્ધતાનું ઉચ્‍ચ ગુણવત્તાનું સોનું આપે છે. આ સોનાનો ઉપયોગ પછી ઘરેણાં, સિક્કા અને અન્‍ય બુલિયન ઉત્‍પાદનો બનાવવા માટે થાય છે.

દેશના આયાત બિલ પર એક નજર નાખતાં જાણવા મળે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં સોનાની માંગને પહોંચી વળવા માટે, આયાત પર ઼૭૨.૪ બિલિયન (રૂ.૬.૮૭ લાખ કરોડ) ખર્ચ કરવા પડશે. બજાર નિષ્‍ણાતો માને છે કે ભારતના સોનાના ભંડારનો ૧% પણ પાછો લાવવાથી આયાતમાં ૩૦% થી વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. આ પગલાથી દર વર્ષે ૩૦૦ ટન સોનું સિસ્‍ટમમાં પાછું આવી શકે છે, જેનાથી આયાત બિલમાં રૂ.૨.૨૯ લાખ કરોડનો ઘટાડો થઈ શકે છે.