નવી દિલ્‍હી,તા.૨૪: ભારતમાં સંસદનું ચોમાસુ સત્ર ચાલી રહ્યું છે. સંસદથી થોડે દૂર, જંતર-મંતર વિસ્‍તારમાં, NEET અને પેપર લીક જેવા મુદ્દાઓ પર યુવાનોનો વિરોધ ચર્ચાનો ગરમ વિષય છે. આ મુદ્દો સંસદના બંને ગૃહો - લોકસભા અને રાજ્‍યસભા - પર પણ પ્રભુત્‍વ ધરાવે છે જ્‍યાં વિરોધ પક્ષો સતત આ મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યા છે. આ બંને ગૃહો લોકશાહીની સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ સંસ્‍થાઓ છે. અહીં કાયદા બનાવવામાં આવે છે, અને સરકારને જવાબ આપવા માટે કહેવામાં આવે છે. અહીં જાહેર મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવામાં આવે છે. જોકે, આપણે ઘણીવાર સમાચારોમાં સાંભળીએ છીએ કે ગૃહને બપોરે ૧૨ વાગ્‍યા સુધી અથવા આખા દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવે છે, સાથે મુલતવી રાખવામાં આવ્‍યું છે. આ શા માટે થાય છે, અને તેની કિમત કોણ ચૂકવે છે? સંસદની કાર્યવાહીનો પ્રતિ મિનિટ, કલાક અને દિવસ કેટલો ખર્ચ થાય છે?

૨૦૨૬ના ચોમાસુ સત્રની શરૂઆતમાં સંસદને ચાર દિવસ માટે સ્‍થગિત કરવામાં આવી હતી, અને શુક્રવારે, પાંચમા દિવસે, ગૃહ શરૂ થતાં જ સ્‍થગિત કરવામાં આવ્‍યું હતું. લોકસભાની કાર્યવાહી બપોરે ૧૨ વાગ્‍યે ફરી શરૂ થઈ અને વિપક્ષના હોબાળા વચ્‍ચે સોમવાર સુધી સ્‍થગિત કરવામાં આવી. રાજ્‍યસભાને બપોરે ૨ વાગ્‍યા સુધી સ્‍થગિત કરવામાં આવી હતી. હવે, આના કારણે સામાન્‍ય માણસ, તમે અને હું, કેટલા કરના પૈસા ગુમાવે છે? ચાલો સમજીએ કે આ રકમ સત્તાવાર આંકડાઓ પર આધારિત છે, કારણ કે આ પ્રશ્ન દેશભરના લાખો કરદાતાઓને ચિતા કરે છે.

હકીકતમાં, જો સંસદને એક દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવે છે, તો તેનાથી રૂ.૯ કરોડ (૯ કરોડ રૂપિયા)નું નુકસાન થાય છે. આ રકમ કલાકદીઠ અને મિનિટ દીઠ ગણતરી કરવામાં આવે છે. તે પ્રતિ કલાક રૂ.૧૫ મિલિયન (૧.૫ કરોડ રૂપિયા) અથવા લગભગ રૂ.૨૫૦,૦૦૦ (૨૫૦,૦૦૦ રૂપિયા) પ્રતિ મિનિટ થાય છે. હા, આﾍર્ય પામશો નહીં, કારણ કે આ આંકડો લોકસભાના અધ્‍યક્ષ જગદંબિકા પાલે આ વર્ષના બજેટ સત્ર દરમિયાન પોતે જાહેર કર્યો હતો.

જો તમને આટલી મોટી રકમથી આﾍર્ય થાય છે, તો હું તમને જણાવી દઈએ કે સંસદનું કામકાજ ફક્‍ત સાંસદોની હાજરી સુધી મર્યાદિત નથી. આ નોંધપાત્ર રકમ બંને ગૃહોના સચિવાલય, હજારો કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓના પગાર, સુરક્ષા વ્‍યવસ્‍થા, લાઈવ ટેલિકાસ્‍ટ અને આઈટી સિસ્‍ટમ્‍સ, વીજળી જાળવણી અને વહીવટી ખર્ચ તેમજ ટેકનિકલ સેવાઓ, અનુવાદ અને વહીવટી વ્‍યવસ્‍થા પર ખર્ચવામાં આવે છે.

આ મુજબ, ચોમાસા સત્રના છેલ્‍લા ચાર દિવસમાં રૂ.૩૬ કરોડનું નુકસાન થયું છે, અને પાંચમા દિવસની શરૂઆતની કાર્યવાહી મુલતવી રાખવામાં આવી રહી છે. આનાથી પ્રશ્નકાળથી લઈને સામાન્‍ય વિધાનસભા કાર્ય સુધીની દરેક વસ્‍તુ પર અસર પડી છે. જો આપણે ૨૦૧૪ થી ૨૦૨૪ સુધીના ડેટા પર વિચાર કરીએ તો, ગૃહ વારંવાર મુલતવી રાખવાને કારણે સરકારી તિજોરીમાંથી આશરે રૂ.૩,૩૦૦ કરોડનો બગાડ થયો છે. સંસદમાં આવા વારંવારના વિક્ષેપો માત્ર મહત્‍વપૂર્ણ કાર્યને જ અટકાવતા નથી પરંતુ જાહેર નાણાંને પણ અસર કરે છે. લોકસભામાં, અધ્‍યક્ષ પાસે કાર્યવાહી મુલતવી રાખવાની સત્તા છે. રાજ્‍યસભામાં, આ સત્તા ઉપરાષ્ટ્રપતિ પાસે છે, જે અધ્‍યક્ષની ખુરશી પર બિરાજમાન છે, અથવા તેમની ગેરહાજરીમાં, ઉપાધ્‍યક્ષ અથવા પ્રમુખ અધિકારી પાસે છે.