તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
દેશમાં ચારમાંથી એક બાળક હવે સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા જન્મે છે
ખાનગી હોસ્પિટલોમાં અડધાથી વધુ ડિલિવરી સર્જરી દ્વારા કરવામાં આવે છેઃ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં દરેક બીજી ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થાય છે : લોકો ધીમે ધીમે બાળજન્મ માટે ખાનગી હોસ્પિટલો તરફ વળી રહ્યા છે. ૨૦૨૩-૨૪માં તમામ પ્રસૂતિઓમાં ૫૮.૬ ટકા સરકારી આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં થઈ હતી, જે અગાઉ ૬૧.૯ ટકા હતી
નવી દિલ્હી તા.૨: ભારતમાં હોસ્પિટલોમાં બાળકોને જન્મ આપતી મહિલાઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે, પરંતુ સિઝેરિયન ડિલિવરીઓનું પ્રમાણ પણ ઝડપથી વધ્યું છે. રાષ્ટ્રીય પરિવાર સ્વાસ્થ્ય સર્વેક્ષણના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં ચારમાંથી એક બાળક હવે સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા જન્મે છે. નોંધપાત્ર રીતે, ખાનગી હોસ્પિટલોમાં અડધાથી વધુ ડિલિવરી સર્જરી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
અહેવાલ મુજબ, ખાનગી આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં ૫૪.૧ ટકા ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થતી હતી, જે અગાઉના પરિવાર સ્વાસ્થ્ય સર્વેક્ષણમાં ૪૭.૪ ટકા હતી. આ ત્રણ વર્ષમાં લગભગ સાત ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.
નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી ખાનગી હોસ્પિટલોમાં વધતા સી-સેક્શન દર અંગે ચિતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. જ્યારે વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ૧૦-૧૫ ટકા સિ-સેક્શન દરને પર્યાપ્ત માને છે, ત્યારે ભારતમાં ખાનગી હોસ્પિટલોમાં આ દર અનેક ગણો વધારે છે.
ખાનગી હોસ્પિટલોમાં જ નહીં, પરંતુ સરકારી સંસ્થાઓમાં પણ સી-સેક્શન ડિલિવરી વધી છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં ૧૬.૯% ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થતી હતી, જે અગાઉના અહેવાલમાં ૧૪.૩% હતી. જોકે ખાનગી સંસ્થાઓ કરતાં સરકારી હોસ્પિટલોમાં આ દર નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે, પરંતુ અહીં પણ વધતો જતો ટ્રેન્ડ સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.
સર્વે રિપોર્ટ મુજબ, દેશમાં ૨૭.૨% ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થતી હતી, જે ૨૦૧૯-૨૧માં ૨૧.૫% હતી. આનો અર્થ એ થયો કે ત્રણ વર્ષમાં સી-સેક્શન ડિલિવરીઓનો હિસ્સો લગભગ છ ટકા વધ્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં સિઝેરિયન જીવન બચાવતી પ્રક્રિયા છે, ત્યારે સતત વધતા દર બિનજરૂરી તબીબી હસ્તક્ષેપો પર પણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે લોકો ધીમે ધીમે બાળજન્મ માટે ખાનગી હોસ્પિટલો તરફ વળી રહ્યા છે. ૨૦૨૩-૨૪ માં, તમામ પ્રસૂતિઓમાં ૫૮.૬ ટકા સરકારી આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં થઈ હતી, જે અગાઉના અહેવાલમાં ૬૧.૯ ટકા હતી. આનો અર્થ એ થયો કે સરકારી હોસ્પિટલોનો હિસ્સો ઘટ્યો છે. તેનાથી વિપરીત, ખાનગી હોસ્પિટલોનો હિસ્સો વધ્યો છે. આ એકંદર રાષ્ટ્રીય સી-સેક્શન દરમાં પણ પ્રતિબિબિત થાય છે.
એક સકારાત્મક સંકેત એ છે કે સંસ્થાકીય ડિલિવરી સતત વધી રહી છે. અહેવાલ મુજબ, ૯૦.૬ ટકા જન્મ આરોગ્ય સંસ્થામાં થયા હતા, જે અગાઉના રાષ્ટ્રીય પરિવાર આરોગ્ય સર્વેક્ષણમાં ૮૮.૬ ટકા હતા. આનાથી માતા અને શિશુ મૃત્યુદર ઘટાડવાના પ્રયાસોને મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા છે.
સર્વેક્ષણ મુજબ, શહેરી ભારતમાં સી-સેક્શન દર ગ્રામીણ વિસ્તારો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં: ૪૦.૫% ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થઈ હતી
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં: ૨૨.૮% ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થઈ હતી
આનો અર્થ એ થયો કે શહેરોમાં લગભગ બેમાંથી એક ડિલિવરી સિઝેરિયન સેક્શન દ્વારા થાય છે, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ આ આંકડો ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
તાલીમ પામેલા આરોગ્ય કર્મચારીઓની દેખરેખ હેઠળ ડિલિવરી વધી
અહેવાલ મુજબ, ૯૧.૩% ડિલિવરી તાલીમ પામેલા આરોગ્ય કર્મચારીઓની હાજરીમાં થઈ હતી, જે અગાઉના અહેવાલમાં ૮૯.૪% હતી. આને પ્રસૂતિ સેવાઓ અને આરોગ્ય માળખાગત સુવિધાઓમાં સુધારેલી પહોંચના સંકેત તરીકે જોવામાં આવે છે.
મુખ્ય આંકડા એક નજરમાં સંસ્થાકીય ડિલિવરી
૨૦૨૩-૨૪: ૯૦.૬%
૨૦૧૯-૨૧: ૮૮.૬%
સરકારી સંસ્થાઓમાં ડિલિવરી
૨૦૨૩-૨૪: ૫૮.૬%
૨૦૧૯-૨૧: ૬૧.૯%
કુલ સી-સેક્શન ડિલિવરી
૨૦૨૩-૨૪: ૨૭.૨%
૨૦૧૯-૨૧: ૨૧.૫%
ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સી-સેક્શન
૨૦૨૩-૨૪: ૫૪.૧%
૨૦૧૯-૨૧: ૪૭.૪%
સરકારી હોસ્પિટલોમાં સી-સેક્શન
૨૦૨૩-૨૪: ૧૬.૯%
૨૦૧૯-૨૧: ૧૪.૩%
તાલીમ પામેલા આરોગ્યસંભાળ કાર્યકરો દ્વારા દેખરેખ હેઠળ ડિલિવરી
૨૦૨૩-૨૪: ૯૧.૩%
૨૦૧૯-૨૧: ૮૯.૪%
માતાના સ્વાસ્થ્ય માટે સકારાત્મક સંકેતો પરંતુ... ભારતમાં હોસ્પિટલમાં પ્રસૂતિની વધતી સંખ્યા માતાના સ્વાસ્થ્ય માટે સકારાત્મક સંકેત છે, પરંતુ સિઝેરિયન ડિલિવરી દર, જે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં ૫૪% અને એકંદરે ૨૭% સુધી પહોંચી ગયો છે, તે આરોગ્ય પ્રણાલીમાં એક નવી ચર્ચા ઉભી કરી રહ્યો છે શું આ વધારો ફક્ત તબીબી જરૂરિયાતોનું પરિણામ છે કે શું બાળજન્મની પ્રક્રિયા ઝડપથી તબીબી બની રહી છે.
(9:51 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
