તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
૫૦ દિવસમાં આશરે ૪.૬૩ લાખ કરોડનું તેલ ઉત્પાદન ગુમાવ્યું
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષે અપેક્ષા કરતાં વધુ નુકસાન પહોંચાડ્યું
નવી દિલ્હી તા.૨૦: ઈરાન યુદ્ધે ખાસ કરીને ઉર્જા બજારો માટે આપત્તિ લાવી છે. વિશ્વને ઼૫૦ બિલિયન (આશરે ?૪.૬૩ લાખ કરોડ) થી વધુ મૂલ્યનું ક્રૂડ ઓઇલ ગુમાવ્યું છે. યુદ્ધને કારણે આનું ઉત્પાદન થઈ શક્યું નથી. આ યુદ્ધ લગભગ ૫૦ દિવસ પહેલા શરૂ થયું હતું. આધુનિક ઇતિહાસમાં વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોમાં આ સૌથી મોટી વિક્ષેપોમાંની એક છે. ભારત ક્રૂડ અને ગેસનો મુખ્ય આયાતકાર છે, અને તેથી, આ કટોકટીથી પ્રભાવિત થવું સ્વાભાવિક છે.
રોઇટર્સે અહેવાલ આપ્યો છે કે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારથી, ૫૦૦ મિલિયન બેરલથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ અને કન્ડેન્સેટ વૈશ્વિક પુરવઠામાંથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે. આનાથી બજારમાં અછત સર્જાઈ છે અને ઉર્જા સુરક્ષા અંગે ચિતાઓ વધી છે.
રોઇટર્સના મતે, આ વિક્ષેપનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર છે. વિશ્લેષકો ચેતવણી આપે છે કે તેની અસરો મહિનાઓ, કદાચ વર્ષો સુધી રહી શકે છે. ક્ષતિગ્રસ્ત માળખાગત સુવિધાઓ અને અટકેલા ઉત્પાદનને સુધારવામાં સમય લાગશે.
અહેવાલ મુજબ, કટોકટીની ટોચ પર ઉત્પાદન કાપ આશરે ૧૨ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે વૈશ્વિક અનામત પહેલાથી જ પ્રભાવિત થઈ ચૂક્યા છે, જે પુરવઠા શૃંખલા પર દબાણ દર્શાવે છે.
જ્યારે યુદ્ધવિરામ કરાર અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી ખોલવા સહિત તણાવ ઓછો થવાના પ્રારંભિક સંકેતો છે, ત્યારે સંપૂર્ણ પુનઃપ્રાપ્તિમાં હજુ પણ ઘણો સમય લાગશે.
સંઘર્ષને કારણે અખાતના ભાગો સહિત મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક પ્રદેશોમાં તેલનો પ્રવાહ ખોરવાયો છે. આના કારણે વૈશ્વિક ભાવમાં વધઘટ થઈ છે. આનાથી ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે ઉર્જા બજારોની નાજુક સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે.
નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે
કેટલાક ક્ષતિગ્રસ્ત તેલ ક્ષેત્રો અને રિફાઇનિગ માળખાને સામાન્ય થવામાં સમય લાગી શકે છે.
આમાં મહિનાઓ, કદાચ વર્ષો પણ લાગી શકે છે.
આનાથી નજીકના ભવિષ્યમાં પુરવઠાની અછત સર્જાશે. બજારની અનિﾍતિતા ચાલુ રહેશે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અનિﾍતિતા વધી છે.
વૈશ્વિક તેલ પ્રવાહ માટે મહત્વપૂર્ણ માર્ગ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસની તાજેતરની ઘટનાઓએ અનિﾍતિતામાં વધારો કર્યો છે. યુદ્ધવિરામ દરમિયાન ઈરાને થોડા સમય માટે આ જળમાર્ગ ફરીથી ખોલ્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ યુએસ નૌકાદળના નાકાબંધીને કારણે તેને ફરીથી બંધ કરી દીધો છે.
ત્યારથી, તણાવ ફરી વધ્યો છે. ઈરાને સ્ટ્રેટ પર પોતાનું નિયંત્રણ કડક કર્યું છે અને શિપિગ પર નવા પ્રતિબંધોનો સંકેત આપ્યો છે. અમેરિકાએ તેહરાન પર યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે અને વધુ કાર્યવાહીની ધમકી આપી છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તૂટક તૂટક પરિસ્થિતિએ બજારોમાં અનિﾍતિતા જાળવી રાખી છે અને પુરવઠાની ચિતાઓ વધારી છે, કારણ કે વૈશ્વિક તેલ વેપારનો નોંધપાત્ર હિસ્સો તેમાંથી પસાર થાય છે.
ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના ૮૮% સુધી આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે.
જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઼૧૨૦-૧૩૦ થી ઉપર રહેશે, તો ભારતનું આયાત બિલ ઝડપથી વધશે. ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) પણ ઝડપથી વધશે.
આનાથી રૂપિયા પર દબાણ વધશે, અને વધતી જતી ફુગાવાથી સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર બોજ પડશે.
એકંદરે, ભારત પાસે આ આંચકાનો સામનો કરવાની સ્થિતિસ્થાપકતા છે. જોકે, લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ દેશની નાણાકીય સ્થિતિને નબળી બનાવી શકે છે અને તેનો વિકાસ ધીમો પાડી શકે છે.
ભારતના મજબૂત આર્થિક મૂળભૂત તત્વો અને તેલ બફર તેને તાત્કાલિક કટોકટીથી બચાવી રહ્યા છે. પરિણામે, IMF સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ ભારત માટે મજબૂત વૃદ્ધિ આગાહી જાળવી રાખી છે.
(10:20 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
